Mark Twain: Tiểu Sử Toàn Tập

Lượt đọc: 1819 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Cxix. Những Ngày Ở Ý

❊ ❊ ❊

Đoàn của Clemens lang thang xuống nước Ý—đến các hồ nước, Venice, Florence, Rome—la Cà qua các phòng tranh, thu lượm ở nơi này nơi khác những vật dụng trang trí đẹp đẽ—tranh ảnh, đồ cẩm thạch, và những thứ tương tự—cho ngôi nhà ở Hartford.

Tại Venice, họ mua một chiếc giường bốn cọc cổ kính, một món đồ đồ sộ mang phong cách vương giả với những trụ cột xoắn ốc được điểm tô bởi những bức tượng thần tình yêu có dáng vẻ duyên dáng kỳ lạ, cùng những vị thần tình yêu khác đang đùa giỡn trên thành giường: tác phẩm của một nghệ sĩ nào đó có lẽ đã hóa thành tro bụi từ ba thế kỷ trước, bởi vì chiếc giường này vốn được đem ra từ một cung điện cổ ở Venice đã bị tháo dỡ và bỏ hoang. Đó là một món đồ nội thất mang trong mình câu chuyện dài, và năm tháng sẽ làm dày thêm biết bao ký ức về nó. Nó sẽ trở thành một biểu tượng trang trọng trong gia đình Clemens. Những bức tượng thần tình yêu trên các cột trụ có thể tháo rời, và một trong những đặc quyền lớn nhất thời thơ ấu sẽ là được nằm chiếc giường đó và nhấc một bức tượng xuống để chơi cùng. Cần phải bị ốm thì mới có được đặc quyền ấy—không phải ốm nặng đến mức nguy hiểm, mà là ốm theo một cách thú vị—đủ ốm để được kê gối ngồi dựa lưng và được phục vụ bữa ăn trên khay, với búp bê và sách tranh để sẵn ngay tầm tay, và giữa những thứ đó là một vị thần tình yêu bằng gỗ hồng mộc xinh xắn, kẻ vẫn giữ được vẻ má lúm đồng tiền và tao nhã qua bao nhiêu là năm tháng.

Họ dành ba tuần ở Venice: một trải nghiệm tựa chiêm bao, nhất là đối với bọn trẻ, những đứa bé dành phần lớn thời gian trên mặt nước và trở thành bạn thân thiết với người chèo thuyền gondola của mình, người đã dạy chúng vài từ tiếng Ý; sau đó là một tuần ở Florence và hai tuần ở Rome.

—[Trích từ sổ tay:

“BAY—Khi người phục vụ mang bữa sáng đến cho tôi sáng nay, tôi đã nói chuyện với cậu ta bằng tiếng Ý.

“MAMA—Con đã nói gì vậy?

“B.—Con nói, 'Polly-vo fransay.'

“M.—Nó có nghĩa là gì? “

B.—Con không biết. Nó có nghĩa là gì hả Susy?

“S.—Nó có nghĩa là, 'Polly muốn ăn bánh quy.'”]

Clemens nhận ra rằng sau mười hai năm, quan điểm của ông về các bậc thầy hội họa cổ điển đã thay đổi ít nhiều. Ông không còn thấy những bản sao sáng sủa, mới mẻ là sự cải tiến so với các tác phẩm gốc, dẫu cho các tác phẩm gốc vẫn chưa thể khơi gợi được sự hứng thú trong ông. Bà Clemens và cô Spaulding dành nhiều giờ liền lang thang qua các đại lộ nghệ thuật, có sự đồng hành của ông trong một số dịp, dù không phải lúc nào cũng sẵn lòng. Ông viết thư giãi bày nỗi buồn của mình với Twichell:

Tôi thực sự ước gì anh đang ở Rome để đi ngắm cảnh thay cho tôi. Rome làm tôi hứng thú nhiều lắm là bằng East Hartford, chứ không hơn; nghĩa là cái thành phố Rome mà một du khách bình thường cảm thấy hứng thú ấy. Ở đây có những thứ khác đủ sức lay động khiến tôi thấy cuộc đời này đáng sống. Livy và Clara đang có những phút giây tuyệt vời ngây ngất trước các bậc thầy hội họa cổ điển, còn tôi thì cũng có những phút giây tuyệt vời không kém khi nghiến những chiếc răng vô tích sự của mình lên lũ chúng nó.

Có lần, khi Sarah Orne Jewett đi cùng nhóm, ông nhận xét rằng nếu các bậc thầy hội họa cổ điển chịu dán nhãn loại quả cho tác phẩm của mình thì người ta đã chẳng dễ gì nhầm lẫn quả lê với củ cải.

“Youth,” bà Clemens nói với vẻ nghiêm nghị, “nếu anh không quan tâm đến những kiệt tác này, thì ít ra anh cũng nên nghĩ đến cảm xúc của người khác chứ”; và cô Jewett, nhìn ông với ánh mắt nghiêm khắc, bổ sung theo kiểu cách xứ Yankee độc đáo của mình:

“Thế là anh vừa bị mắng cho một trận rồi nhé!”

Ông cảm thấy mình đã bị quở trách đích đáng, nhưng gu thẩm mỹ của ông thì chẳng hề thay đổi là bao. Ông nhận ra rằng mình không còn ở trong một tâm thế thích hợp để viết về những chuyến tham quan thông thường nữa. Người ta phải thật háo hức, thật non nớt, mới có thể viết nên câu chuyện du lịch một cách vui vẻ. Khi đáp lại một bức thư bàn về chủ đề này của Howells, ông viết:

Tôi ước gì mình có thể viết ra những bài châm biếm sâu cay về đời sống châu Âu mà anh nhắc đến, nhưng ngặt một nỗi là con người ta chẳng thể nào viết được những bài châm biếm thành công trừ khi đang ở trong một tâm trạng bình thản, phán đoán tốt và vui vẻ; trong khi tôi thì ghét du lịch, ghét khách sạn, ghét cả ô-pê-ra, và ghét luôn cả các bậc thầy hội họa cổ điển. Sự thật là dường như tôi chẳng bao giờ có đủ tâm trạng vui vẻ với bất cứ thứ gì để mà châm biếm nó cả. Không, tôi chỉ muốn đứng trước nó và nguyền rủa nó rồi sùi bọt mép, hoặc vác gậy đập nát nó ra thành từng mảnh vụn và bột nhão thôi. Tôi đã viết được hai hay ba chương về các vở ô-pê-ra của Wagner, và xoay sở hoàn thành mà không nổi giận, nhưng nếu gắng sức thêm một lần nữa chắc tôi vỡ tim mà chết quá.

Clemens có lúc tự làm hướng dẫn viên du lịch cho chính mình ở Ý, và có vẻ như ông đã đạt được thành công đáng kể hơn so với nhiều năm về sau, nếu chúng ta tin vào câu chuyện mà ông để lại về nỗ lực sau này của mình:

“Tôi là một hướng dẫn viên du lịch thành công rực rỡ,” ông ghi chép lại, “nhờ vào việc sử dụng đồng franc. Đã biết cách sử dụng cẩm nang đường sắt một cách thông minh và đầy tự tin.”

Ông tuyên bố rằng mình sẽ không thuê hướng dẫn viên nào nữa; nhưng có lẽ ông vẫn có thể thuê một người để đạt được lợi thế trong chuyến rời nước Ý, bởi vì đó là một hành trình vô cùng gian khổ, với những chuyến tàu nối chuyến tồi tệ và những bức điện báo bị trì hoãn. Khi mà, sau ba mươi sáu giờ mệt mỏi di chuyển liên tục, cuối cùng họ cũng đặt chân đến Munich trong làn mưa phùn và sương mù, rồi ổn định nơi trú ngụ mùa đông của mình tại số 1a, Karlstrasse, họ cảm thấy như mình đã chạm đến tận cùng của chốn hoang vu tột cùng, ngay chính ngai vàng của nỗi khốn khổ con người.

Và những căn phòng mới nhỏ bé làm sao, tiện nghi mới xơ xác làm sao, và chiếc lò sưởi bằng sứ mới ảm đạm, ghê rợn, ủ dột, không thể nào chịu nổi làm sao! Thế là Livy và Clara Spaulding ngồi thẫn thờ rầu rĩ rồi khóc, còn tôi thì lui về một góc riêng để cầu nguyện. Chẳng mấy chốc tất cả chúng tôi đều ngả mình lên những chiếc giường hẹp kiểu Đức, và khi Livy cùng tôi trò chuyện qua lại giữa căn phòng xong xuôi thì mọi chuyện đã được định đoạt: chúng tôi sẽ nghỉ ngơi suốt hai mươi tư giờ, sau đó chịu đền bù bất cứ khoản tiền phạt nào được yêu cầu để lập tức bay thẳng đến miền nam nước Pháp.

Những căn phòng này đã được đặt trước qua thư từ nhiều tháng trước với bà chủ nhà, Fraulein Dahlweiner, người từng đón họ ở cửa với chiếc đèn lồng trên tay, tràn ngập niềm vui khi họ đến và niềm tin vào khả năng mang lại hạnh phúc cho họ. Đó là một niềm tin hoàn toàn có cơ sở. Sáng hôm sau, khi tất cả thức dậy trong trạng thái đã được nghỉ ngơi đầy đủ, thời tiết đã quang đảng, trong các phòng có lò sưởi bùng cháy rực rỡ, thế giới dường như khoác lên mình một diện mạo mới. Fraulein Dahlweiner, nhân vật nhỏ bé đáng thương và chăm chỉ, trở nên gần như xinh đẹp trong mắt họ qua những nỗ lực mang lại sự thoải mái cho gia đình. Bà sắp xếp những căn phòng lớn hơn và nhiều tiện nghi tốt hơn cho họ. Vị trí nơi ở nằm ngay trung tâm và có một công viên ở gần đó. Họ chẳng có ước muốn nào khác để thay đổi. Clemens, trong bức thư gửi Howells, khoe rằng chính ông đã tự mình đưa cả đoàn từ Rome về, và họ chưa từng gặp ít rắc rối nào đến thế trước đây; thế nhưng khi nhìn lại bức thư này ba mươi năm sau, ông đã bình chú rằng, “Chắc là một lời nói dối.”

Ông thuê một căn phòng cách đó một khoảng để làm việc, nhưng rồi lại không tìm thấy cuốn sổ tay ghi chép ở Thụy Sĩ của mình. Ông viết thư cho Twichell rằng mình đã đánh mất nó, và rốt cuộc có lẽ ông sẽ không phải viết một tập sách du lịch nào nữa. Thế nhưng cuốn sổ tay lại xuất hiện và công việc cho cuốn sách mới lại tiếp tục. Có lúc mọi chuyện diễn ra không mấy suôn sẻ. Ông viết rất nhiều chương, để rồi lại vứt xó tất cả. Ông có cảm giác rằng mình đã đánh mất đi cái tài miêu tả sự việc từ lúc nào không hay. Dường như ông đã trở nên quá ư là giáo điều. Ông nghĩ rằng văn miêu tả của mình có xu hướng quá chi li từng câu chữ, còn sự hài hước thì mang tính gượng ép. Những ấn tượng ấy rồi cũng qua đi; sự hứng thú dần nảy nở, và đi kèm với nó là niềm nhiệt huyết cùng sự tự tin. Trong một bức thư gửi Twichell, ông thông báo về tiến triển công việc của mình:

Tôi đang định viết thư cho nhà xuất bản để đề xuất một cuốn sách khác, thì cái quái quỷ đó [cuốn sổ tay] lại hiện hồn về, và tim tôi rớt tột cùng xuống tận gót chân. Nhưng giờ thì chẳng còn cái cớ nào nữa, thế là tôi cắm cổ vào làm việc, xé bỏ phần lớn bản thảo đã viết ở Heidelberg—viết rồi lại xé, tiếp tục viết rồi lại xé—và cuối cùng, phần thưởng cho sự kiên trì nhẫn nại và cao cả, cây bút của tôi đã tìm lại được nhịp điệu ngày xưa! Kể từ đó, tôi cảm thấy thật may mắn vì Thượng Đế còn biết rõ phải làm gì với cuốn sổ tay Thụy Sĩ hơn là chính tôi.

Sâu hơn trong cùng bức thư ấy, một tiếng lòng thực sự cất lên đáp lại tiếng vọng của dãy Alps—thứ âm thanh một khi đã lắng nghe thì chẳng bao giờ chìm vào tĩnh lặng hoàn toàn:

Ôi Thụy Sĩ! Càng lùi xa vào trong lớp sương mù bồi đắp của thời gian, vẻ quyến rũ, niềm hân hoan, cùng sự vinh quang, uy nghi, vẻ trang nghiêm và bi ai của nó lại càng trở nên say đắm đến nao lòng. Những ngọn núi ấy có linh hồn: chúng biết suy ngẫm, chúng biết cất lời. Và đó là một giọng nói biết nhường nào! Thật chân thực làm sao! Sâu thẳm trong ký ức của tôi, nó vẫn đang âm vang. Ngọn núi này gọi ngọn núi kia! Cách diễn đạt mang âm hưởng Kinh Thánh trang trọng ấy mới chính là lời lẽ đích thực dành cho những ngọn núi của Chúa và đại dương của Chúa. Chúng ta nhỏ bé nhường nào trước Sự Hiện Diện đáng sợ ấy, và cảm giác nhỏ bé ấy lại mang đến sự thanh thản biết bao! Mọi thứ thật thích hợp và đúng đắn làm sao, và cảm giác về sự nhỏ bé không thể thốt thành lời của chúng ta mới nhẹ nhàng và không hề buốt nhói làm sao! Và lạy Chúa, sự tĩnh lặng, bình yên và phước hạnh tuôn trào từ cõi lòng của Vị Đại Linh vô hình nơi chốn núi non mới lan tỏa khắp không gian biết bao!

Giờ thì sao chứ? Trên thế giới này có biết bao là núi non trùng điệp, nhưng chỉ có những ngọn núi này mới chạm đến tận tâm can bạn. Tôi tự hỏi bí mật của điều đó nằm ở đâu. Chà, hết lần này đến lần khác, tôi cứ có cảm giác rằng mình phải bỏ hết mọi thứ để chạy trốn đến Thụy Sĩ một lần nữa. Đó là một niềm khát khao, một nỗi khát khao sâu sắc, mãnh liệt và cứ kéo giật lấy tâm hồn. Từ ấy mới chính xác làm sao. Chúng ta phải quay lại đó thôi, Joe.

Nguồn: Việt Nam Thư Quán dịch từ Project Gutenberg
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 21 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.