Mark Twain: Tiểu Sử Toàn Tập

Lượt đọc: 1795 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Suzy, Trong Cuốn Tiểu Thư Ký Của Mình, Phần Được Cô Viết Tiếp Trong Giai Đoạn Này, Có Kể Lại Rằng:

❊ ❊ ❊

Mẹ và con dạo gần đây đều vô cùng phiền lòng vì bố, từ khi bắt đầu cho xuất bản những cuốn sách của Tướng Grant, dường như đã hoàn toàn quên mất những tác phẩm và sách vở của chính mình; và tối nọ, khi hai bố con đang dạo bước dọc theo căn thư viện, bố bảo với con rằng bố không mong sẽ viết thêm cuốn nào nữa ngoài một cuốn duy nhất này thôi, rồi sau đó bố sẵn sàng gác lại bút mực hoàn toàn, hay qua đời, hoặc làm bất cứ chuyện gì; bố bảo rằng mình đã viết nhiều hơn cả những gì từng mong đợi, và cuốn sách duy nhất mà bố thực sự tha thiết muốn viết là một bản thảo đang bị khóa trong chiếc két sắt dưới lầu, vẫn chưa được ấn hành.

Cuốn sách bị khóa trong két sắt ấy chính là Captain Stormfield, còn tác phẩm mà ông dự định viết là A Connecticut Yankee in King Arthur's Court. Ông đã từng phác thảo qua cho có lệ vào những tháng đầu năm 1886, và từng viết thư cho Webster về tác phẩm này:

Tôi đã bắt đầu viết một cuốn sách có bối cảnh lùi sâu vào chốn hoàng hôn của truyền thuyết; tôi đã đắm mình vào bầu không khí và đề tài của thời đại ấy, đồng thời tự đẩy mình vào guồng quay công việc. Nếu tôi cứ cặm cụi làm việc ấy trong vài tuần liền không nghỉ, thì mọi chuyện sẽ ổn thỏa.

Nhưng ông chẳng thể cặm cụi nổi. Ông vướng vào quá nhiều việc cùng lúc để có thể làm thế. Matthew Arnold từng chê bai văn phong của Tướng Grant, và Clemens liền gác lại mọi thứ để vội vã đứng lên bảo vệ vị anh hùng của mình. Ông chỉ ra rằng trong bài phê bình của Arnold có không dưới “hai tội ác ngữ pháp cùng vô số dẫn chứng về một lối tiếng Anh vô cùng thô thiển, cẩu thả”, và phát biểu:

Vầng thái dương vốn có thứ ánh sáng khiến ta quên đi những vết đốm trên mình, và khi nghĩ đến Tướng Grant, mạch đập ta rộn lên còn ngữ pháp của ông thì tan biến; ta chỉ nhớ rằng đây là một người lính mộc mạc, dù chẳng được mấy kẻ gọt giũa câu chữ bảo ban, đã kết nối các từ ngữ lại với nhau bằng một nghệ thuật vượt trên cả những chốn hàn lâm, và thổi vào đó thứ âm hưởng sẽ còn vang vọng mãi trong tâm hồn người Mỹ, chừng nào nước Mỹ còn trường tồn, như tiếng trống trận đã khuất xa và tiếng bước chân của những đạo quân đang hành tiến.—[Bài phát biểu tại Câu lạc bộ Lục quân và Hải quân. Để xem toàn văn, xin đọc Phụ lục]

Clemens vẫn thỉnh thoảng viết cuốn Yankee, và Howells, khi được nghe đọc một vài chương, đã hết lời tán thưởng và giục ông viết tiếp.

Howells dạo ấy thường xuyên có mặt ở Hartford. Nhà Webster & Co. đang lên kế hoạch xuất bản tập The Library of Humor mà Howells và “Charley” Clark đã biên tập từ mấy năm trước, và những buổi thảo luận chớp nhoáng là điều rất cần thiết. Howells kể lại rằng, sau khi ông và Clark tốn bao công sức để sắp xếp nội dung sao cho logic và theo đúng trình tự thời gian, Clemens liền xé nhược tất cả rồi trộn tung lên theo kiểu hỗn độn, tuyên bố rằng một cuốn sách thể loại ấy chẳng cần phải có mạch lạc gì sất, cũng giống như tâm trí của một độc giả bình thường vậy; và Howells thừa nhận rằng đây có lẽ là phương pháp đúng đắn hơn cả đối với một cuốn sách làm ra để giải trí chứ không phải để dạy đời người đọc.

Một trong những trò tiêu khiển văn chương vào thời gian đó là việc viết bình luận cho một cuốn sách nhỏ vô cùng thú vị của Caroline B. Le Row—English as She Is Taught—tập hợp những câu trả lời có thật cho các câu hỏi kiểm tra của học sinh trong các trường công lập của chúng ta. Mark Twain tỏ ra vô cùng thích thú trước những định nghĩa như: “Thổ dân (Aborigines): hệ thống núi non”; “Biệt danh (Alias): một người tốt trong Kinh Thánh”; “A-mô-ni-ắc (Ammonia): thức ăn của các vị thần,” và cứ thế kéo dài theo bảng chữ cái.

Susy, trong cuốn tiểu thư ký của mình, nhắc đến việc bố cô dạo đó có đọc cho họ nghe một bài viết nhỏ mà ông vừa hoàn thành mang tựa đề “Luck”, và họ đều thấy nó rất hay. Đó là một câu chuyện mà Twichell từng nghe được rồi kể lại cho Clemens, và ông đã ghi chép lại y nguyên như những gì mình được nghe. Câu chuyện được cho là có thật, thế nhưng Clemens dường như lại thấy nó quá hoang đường để đưa vào văn chương nên đã cất đi trong một khoảng thời gian dài. Ta sẽ còn nghe nhắc lại về nó trong nay mai.

Từ những ghi chép của Susy, chúng ta nhận thấy rằng nhân loại vào thời điểm ấy sắp sửa được chữa lành mọi khổ đau và bệnh tật thông qua “liệu pháp tâm trí” (mind cure).

Bố dạo gần đây tỏ ra vô cùng hứng thú với học thuyết “chữa bệnh bằng tâm trí”. Và thực ra, tất cả chúng con cũng vậy. Một cô tiểu thư trong thị trấn đã làm nên những điều kỳ diệu khi áp dụng “liệu pháp tâm trí” lên mọi người; cô ấy giờ đây lúc nào cũng bận rộn chữa bệnh cho thiên hạ theo cách này—và thậm chí còn tự chữa bệnh cho cả chính mình, điều mà con thấy là kỳ lạ nhất trong tất cả.

Hồi trước bố từng rất đỗi vui mừng khi khám phá ra điều mà bố cho là phương pháp chữa cảm lạnh tốt nhất, đó là nhịn ăn. Quả thực cách nhịn ăn ấy đã phát huy tác dụng tuyệt vời, giúp bố thoát khỏi rất nhiều trận cảm lạnh nặng. Giờ thì bố lại bảo rằng chẳng phải việc nhịn ăn đã giúp chữa cảm lạnh cho mình, mà chính là niềm tin vào việc nhịn ăn, là “liệu pháp tâm trí” gắn liền với việc nhịn ăn đó.

Con sẽ chẳng lấy làm lạ nếu cuối cùng chúng ta lại trở thành những tín đồ trung thành của “liệu pháp tâm trí”. Lần tới nếu bố bị cảm lạnh, con dám cá là bố sẽ cho gọi cô Holden, tiểu thư đang hành nghề theo học thuyết “chữa bệnh bằng tâm trí”, đến để chữa khỏi bệnh cho mình.

Lại một tháng sau, cô viết:

Ngày 19 tháng 4 năm 1886. Vâng, “liệu pháp tâm trí” quả nhiên có vẻ đang phát huy tác dụng kỳ diệu. Bố, người đã phải đeo kính suốt hơn một năm nay, giờ đã vứt xó cặp kính hoàn toàn. Và chứng cận thị của con cũng thực sự đang khá lên. Thật là kỳ diệu. Khi con bé Jean bị đau bụng, Clara và con đã tìm cách đánh lạc hướng nó bằng cách bảo nó nằm nghiêng sang một bên và thử dùng “liệu pháp tâm trí”. Sự mới mẻ của cách này khiến nó đồng ý thử, rồi Clara và con sẽ xuýt xoa khen ngợi xem nó đang khá lên kỳ diệu thế nào. Và cuối cùng nó cũng tưởng là thật, rồi nín khóc, khiến chúng con vô cùng sung sướng.

Hôm nọ mẹ bước vào thư viện và thấy nó đang nằm dài trên sô-pha với tấm lưng quay về phía cửa. Mẹ hỏi: “Sao thế Jean, có chuyện gì vậy con? Con thấy không khỏe à?” Jean đáp rằng con bé bị đau bụng nhẹ, nên nghĩ là mình nên nằm nghỉ một lát. Mẹ bảo: “Sao con không thử 'liệu pháp tâm trí' xem nào?” Jean đáp: “Con đang thử đây chứ ạ.”

Howells và Twichell cũng được mời thử nghiệm “liệu pháp tâm trí”, hệt như tất cả những vị khách khứa ghé thăm khác. Cho đến tận cuối đời, Clemens lúc nào cũng sẵn có vài thứ thuốc tiên trong tay để đem ra xoa dịu những nỗi thống khổ của con người. Suy cho cùng thì đó cũng là một phẩm chất tốt đẹp, bởi nó bắt nguồn từ lòng trắc ẩn của ông đối với nhân loại. “Liệu pháp tâm trí” tuy không mang lại tất cả những gì người ta hằng mong mỏi, nhưng ông vẫn luôn dành cho nó một hiệu lực vô cùng rộng rãi. Có lần, vào những năm tháng về sau, khi nhận xét về cuốn sổ ghi chép của Susy, ông đã nói:

Tâm trí không thể hàn gắn những chiếc xương gãy, và chắc chắn vẫn còn rất nhiều căn bệnh thể xác khác mà nó chẳng thể chữa khỏi, nhưng nó có thể góp phần lớn lao trong việc làm dịu đi sự hành hạ của tất cả những căn bệnh ấy mà không có ngoại lệ, đồng thời có những thứ bệnh về tinh thần và thần kinh mà nó hoàn toàn có thể chữa dứt điểm chẳng cần đến sự trợ giúp của y bác sĩ hay phẫu thuật viên.

Susy ghi lại một niềm đam mê cháy bỏng khác trong khoảng thời gian này:

Clara cách đây không lâu đã bị trẹo mắt cá chân do đâm phải một cái cây lúc đang trượt tuyết trượt băng, và trong lúc không thể đi lại được bằng cái chân ấy, con bé đã chơi bài solitair rất nhiều. Trong lúc Clara đang ốm và bố thấy con bé chơi solitair nhiều đến thế, bố bỗngâm ỉ thấy hứng thú với trò này, rồi cuối cùng cũng bắt đầu tự mình chơi một chút; sau đó Jean cũng học theo, và cuối cùng thậm chí đến mẹ cũng thỉnh thoảng chơi; niềm đam mê của Jean và bố đối với trò này tăng lên vùn vụt, và giờ đây cứ đến tối là Jean lại mang bài ra bàn rồi bố và mẹ cùng xúm vào chơi với nó, và trước khi bữa tối kịp kết thúc thì bố đã sắm riêng cho mình một bộ bài và đang say sưa chơi một mình. Tiếp đến là mẹ và Clara cũng bị lây nhiễm trò solitair quái ác ấy, và thế là có tới bốn con nghiện solitair quanh bàn ăn, trong khi chẳng tai nào nghe thấy âm thanh gì khác ngoài tiếng “Lấp đầy chỗ trống vào đi nào,” v.v. Thật là khủng khiếp!

Nhưng xa hơn một chút, Susy lại trình bày đề tài chính của mình một cách nghiêm túc hơn. Ông không hoàn toàn bị cuốn vào “liệu pháp tâm trí” và bài solitair, hay thậm chí là việc sáng tác những mẩu chuyện hài hước.

Bố đã làm được rất nhiều điều trong đời mà con nghĩ là vô cùng tốt đẹp và xuất sắc, nhưng con nghĩ nếu bố có được những điều kiện thuận lợi để phát triển những tài năng mà bố chưa từng dùng đến khi viết sách, hay theo bất kỳ cách nào khác nhằm mang lại niềm vui và lợi ích cho mọi người ngoài phạm vi gia đình và những người bạn tri kỷ của mình, thì bố đã có thể làm được nhiều hơn thế, thậm chí là nhiều hơn rất nhiều nữa. Công chúng biết đến bố như một nhà văn trào phúng, nhưng trong con người bố, phẩm chất nghiêm túc lại chiếm phần nhiều hơn hẳn sự hài hước. Bố có một sự nhạy bén sâu sắc đối với những thứ lố bịch, hay để ý đến những câu chuyện và sự việc buồn cười, biết cách kể lại chúng, biết trau chuốt thêm cho chúng, và không hề quên chúng.

Và một lần nữa:

Khi tất cả chúng tôi ở nhà một mình, cứ mười lần thì có đến chín lần bố nói về một chủ đề vô cùng nghiêm túc (thỉnh thoảng xen lẫn vài câu nói đùa), và tần suất bố nói về những đề tài dạng ấy thường xuyên hơn hẳn so với loại còn lại.

Con nghĩ bố chẳng khác nào một nhà triết học. Con nghĩ bố đã có thể tiến rất xa theo hướng này nếu như được học hành từ thủa trẻ, bởi bố có vẻ rất thích thú với việc suy luận thấu đáo mọi vấn đề, bất kể đó là gì; ở rất nhiều phương diện như thế, bố sở hữu năng lực vượt trội hơn hẳn những tài năng đã mang lại tên tuổi cho ông.

Đó là lăng kính quan sát sắc sảo cùng tâm hồn minh bạch của tuổi thơ mà Susy đã dùng để đánh giá, và hầu như chẳng còn gì để bổ sung thêm vào những nhận định của cô.

Cuốn tiểu sử của Susy đã khép lại vào mùa hè năm ấy sau khi vừa hé mở việc ghi chép về chuyến hành trình mà tất cả bọn họ thực hiện đến Keokuk để thăm Bà nội Clemens. Họ đi qua các Hồ lớn và xuôi dòng Mississippi từ St. Paul. Một biến cố thú vị đã xảy ra ngay trong buổi tối đầu tiên trên dòng sông. Chẳng mấy chốc sau khi màn đêm buông xuống, họ đi vào một khúc sông cạn. Clemens, đứng một mình trên boong tàu thượng, nghe thấy tiếng chuông lớn ở phía mũi tàu gióng lên hồi chuông gọi người đo mực nước. Tiếp theo là tiếng dạo ca kéo dài đến nao lòng của người đo nước, thứ âm thanh lặp đi lặp lại quen thuộc đến nhàm chán theo tiếng lóng trên sông về độ sâu của dòng nước. Ngay lúc ấy, chiếc sào đo đã chạm đến độ sâu đúng với bút danh của ông và tiếng gọi “Mark Twain, Mark Twain” vọng lên bên tai ông tựa như một tiếng gọi từ quá khứ. Bỗng nhiên một bóng hình nhỏ bé chạy xăm xăm xuống boong tàu, và Clara xuất hiện trước mặt ông với vẻ trách móc:

“Bố,” con bé nói, “Con đã tìm bố khắp cả con tàu. Bố không biết là mọi người đang gọi bố đấy à?”

Họ ở lại Keokuk một tuần, và Susy bắt đầu kể đôi điều về chuyến thăm của họ ở đó. Cô mở đầu bằng:

“Chúng tôi đã đặt chân đến Keokuk sau một chuyến đi vô cùng dễ chịu——”

Câu văn dang dở từ đó đến nay. Chúng ta không thể biết điều gì đã cắt ngang mạch viết hay niềm hứng thú mới nào đã giữ cô lại khỏi công việc dang dở. Ta chỉ có thể tiếc nuối rằng đôi bàn tay nhỏ bé đầy ắp tình yêu thương ấy đã không thể tiếp tục viết nên câu chuyện êm đềm của mình. Nhiều năm sau, khi Susy đã rời bỏ cõi đời mà chúng ta biết đến, người cha của cô, khi nhắc lại chuyện này, đã ngậm ngùi nói:

Nguồn: Việt Nam Thư Quán dịch từ Project Gutenberg
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 22 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.