Năm đó, ông viết một truyện ngắn nổi bật chủ yếu nhờ chi tiết chiếc điện thoại lần đầu tiên xuất hiện như một yếu tố văn học. Tác phẩm “The Loves of Alonzo Fitz-Clarence and Rosannah Ethelton” đã khắc họa việc liên lạc đường dài, thời điểm đó mới chỉ là một viễn cảnh tương lai hơn là hiện thực.
Công việc của ông trong mùa hè ấy xoay quanh hai dự án lớn, trong đó một được hoàn thành ngay lập tức. Vẫn nung nấu hoài bão kịch trường, ông tin rằng bản thân lúc bấy giờ đã đủ khả năng tự dựng một vở kịch bằng chính nguồn lực của mình.
Vào tháng Sáu, ông viết thư cho Howells:
Hôm nay tôi đang cặm cụi với một vở kịch hài bắt đầu từ sáng nay — nhân vật chính là một thám tử già. Tôi đã phác thảo xong màn một và viết xong màn hai trong ngày hôm nay, hiện giờ mệt rã rời. Năm mươi tư trang bản thảo trong bảy tiếng đồng hồ.
Bảy ngày sau, vào ngày Quốc khánh mùng Bốn tháng Bảy, ông cho biết:
Tôi đã viết chồng chất được một trăm năm mươi mốt trang cho vở kịch hài của mình. Màn một, màn hai và màn bốn đã hoàn thành, và hoàn thành theo đúng ý tôi. Ngày mai và ngày kia sẽ kết thúc màn ba cùng toàn bộ vở kịch. Chưa bao giờ trong đời tôi làm việc gì mà thấy hào hứng đến thế, chưa bao giờ có được niềm đam mê và thích thú đến mức say mê như vậy. Và thử nghĩ xem! Tôi đã nhắm sẵn Sol Smith Russell cho vai thám tử già, thế mà đùng một cái, lão ta lại bỏ sang làm ăn với Oliver Optic, nếu không thì mấy tờ báo lá cải ấy đã bịa đặt.
Bạn thấy đấy, ông làm việc với tất cả sự nhiệt thành, đặt trọn niềm tin vào tác phẩm — một niềm tin tiếc thay lại chẳng thể bảo chứng cho chất lượng của nó. Ngay cả Howells cũng bị cuốn theo sự nhiệt huyết đó, trở nên sốt sắng muốn được đọc vở kịch và đưa câu chuyện trong đó lên tờ Atlantic.
Nhưng rốt cuộc, đó lại là một bước đi sai lầm. Khi đọc bản thảo, Dion Boucicault nhận xét nó khá hơn “Ah Sin”, nhưng đó chỉ là một lời khen gượng gạo. Các diễn viên khi xem xét kịch bản, dẫu rất khao khát được thấy tên Mark Twain xuất hiện trên các áp-phích và tờ quảng cáo nhỏ của họ, cũng đành phải thừa nhận rằng dẫu vở kịch chứa đựng những câu thoại tuyệt vời, nó lại chẳng thể “diễn nổi” trên sân khấu.
John Brougham viết:
Quả thực có một sự “dư thừa trù phú” tuyệt đối trong vở “Thám tử” của anh, nhưng khó khăn nằm ở chỗ làm sao đưa nó vào một khuôn khổ có lãi. Quặng vàng thì có thừa, chỉ thiếu đi công đoạn chế tác cần thiết để tách lấy vàng.
Về mặt cấu trúc tự sự, câu chuyện tràn đầy sức sống, tính cách nhân vật và niềm vui tột độ, nhưng ở dạng thức hiện tại thì nó lại quá lan man để có thể biểu diễn trên sân khấu, và tôi thú thực rằng mình không đủ tự tin vào kinh nghiệm bản thân (ngay cả khi có thời gian, điều mà ngẫm lại tôi thấy mình không có) để đảm nhận một việc mà trong hoàn cảnh khác vốn dĩ đã là một “công việc vì tình yêu nghệ thuật”.
Thân ái,
JOHN BROUGHAM.
Lời nhận xét ấy thật thẳng thắn, trượng phu và đi thẳng vào vấn đề; nó bao quát hoàn toàn cốt lõi sự việc. “Simon Wheeler, the Amateur Detective” có rất nhiều chất liệu tốt — vô số đoạn đối thoại và tình huống; nhưng ngặt nỗi đối thoại thì không thể lên sân khấu, còn tình huống thì không tài nào diễn nổi. Clemens nhận ra rằng có lẽ kịch nghệ xét cho cùng không phải là sở trường của mình; ông gác lại “Simon Wheeler”, nguội lạnh sự quan tâm dành cho “Ah Sin”, thậm chí cho thuê cả vở “Colonel Sellers” trong mùa diễn tới, và cứ thế, trong một cơn phẫn uất, ông quét sạch mọi chuyện liên quan đến sân khấu ra khỏi đầu.
Ông đã bước sang một chân trời thực chất hơn đối với mình. Một hôm, lục lọi giữa đống sách ở nông trang, ông cầm lên một cuốn sách thiếu nhi nhỏ bé, một câu chuyện Anh quốc thế kỷ XIII của tác giả Charlotte M. Yonge mang tựa đề The Prince and the Page. Đó là câu chuyện về vua Edward I cùng hai người họ hàng là Richard và Henry de Montfort; một phần nội dung kể về thân phận bị chìm khuất của người sau, miêu tả việc ông phải sống lưu vong dưới vỏ bọc một kẻ ăn mày mù trong suốt nhiều năm. Đó là một câu chuyện mang loại bối cảnh và phong cách mà Mark Twain vô cùng yêu thích, và khi đọc, một ý tưởng tương đồng đã nảy sinh trong đầu ông. Không chỉ hóa trang thành hoàng tử, ông sẽ cho một kẻ ăn mày hóa thân thành hoàng tử. Ông muốn họ hoán đổi vị trí cho nhau trên cõi đời này, để mỗi người tự mình trải nghiệm những gánh nặng trong cuộc đời kẻ kia.—[Không hề có điểm chung nào giữa The Prince and the Pauper và câu chuyện đã truyền cảm hứng cho nó. Sẽ chẳng ai có thể đoán ra tác phẩm này nảy mầm từ những trang sách kia, và hoàn toàn không thể đặt hai tác phẩm lên bàn cân so sánh dưới bất kỳ hình thức nào.]
Cốt truyện vấp phải những trở ngại về mặt hiện thực. Ông vẫn còn vương vấn chút tư tưởng về biểu diễn sân khấu, tưởng tượng ra một màn trình diễn hoành tráng với toàn bộ y phục thời kỳ cổ đại làm phông nền cho một thiếu niên tuấn tú thủ vai hoàng tử. Môtíp tráo đổi trẻ nôi kinh điển (về sau được dùng trong Pudd'nhead Wilson) hiện lên trong tâm trí ông, nhưng nó không thể tạo ra những tình huống mà ông đang nhắm tới. Cuối cùng, ý tưởng về một sự hoán đổi y phục và địa vị mang tính trêu ngươi (dẫn đến những hệ quả chấn động và khó lường) đã xuất hiện — đó là việc lấy đi lớp vỏ bọc và thân phận của Tom Canty ở khu Offal Court để tròng lên người con trai của Henry VIII, tiểu vương Edward Tudor, vị vua thứ sáu của nước Anh mang tước hiệu đó sau này. Hoàng tử nhỏ này vốn không phải lựa chọn ban đầu của ông cho vai diễn. Ý định nguyên thủy của ông là dùng vị vua quá cố Edward VII (lúc đó là Thân vương xứ Wales) khi ở tuổi khoảng mười lăm, nhưng ông nhận ra việc để một vị hoàng tử lạc trốn giữa những khu ổ chuột của London hiện đại, rồi bị một đám đông thời nay phủ nhận và chế nhạo là điều bất khả thi. Ông cảm thấy mình không thể làm cho nó ra vẻ chân thực được; thế là ông ngược dòng lịch sử, tìm kiếm thời điểm và vị hoàng tử thích hợp, cho đến khi chạm mốc tiểu vương Edward — dẫu cậu bé còn quá nhỏ — nhưng chẳng sao cả, cậu sẽ làm vừa vặn.
Ông quyết định khởi xướng dự án mới dưới hình thức truyện ngắn. Ông có thể chuyển thể thành kịch sau. Tình huống truyện hấp dẫn ông mãnh liệt. Ý tưởng có vẻ hoàn toàn mới mẻ; nó thật tuyệt vời, đầy sức hút, và bản thân ông lúc bấy giờ đã ngấm đẫm bầu không khí, văn chương cùng lịch sử — những tư liệu và chi tiết của thời đại cũ tuyệt vời ấy. Ông gạt phăng mọi suy nghĩ về việc viết lách và diễn kịch rẻ tiền, hiện đại, để bắt tay vào viết một trong những câu chuyện đáng yêu, giải trí và mang tính giáo dục nhất về đời sống nước Anh xưa. Ông quyết định phải thật chính xác trong việc khắc họa thời kỳ đó, và đã tra cứu rất kỹ lưỡng về London cổ kính. Ông mua một tấm bản đồ bỏ túi để nghiên cứu đến từng chi tiết nhỏ nhất.
Mùa hè năm đó, ông viết được khoảng bốn trăm trang bản thảo cho câu chuyện; rồi khi cảm hứng có phần chùng xuống, ông lại cất nó đi theo thói quen của mình, chờ đợi cho đến khi ngọn lửa đam mê được thắp lại. Đó là một quãng chờ đợi dài đằng đẵng như thường lệ. Phải hơn ba năm sau, ông mới chạm tay vào nó một lần nữa.