NHÀ HÀT DALY, NEW YORK, ngày 2 tháng 1 năm 1888.
Ông Augustin Daly rất hân hạnh được mời ông S. L. Clemens đến gặp ông Booth, ông Barrett, ông Palmer cùng một vài người bạn trong bữa trưa vào thứ Sáu tới, ngày 6 tháng 1 (lúc một giờ tại Delmonico's), để thảo luận về việc thành lập một câu lạc bộ mới mà người ta tin rằng sẽ thu hút sự quan tâm của ông.
Xin vui lòng hồi âm.
Vào thời điểm đó, ở New York đã có khá nhiều hội nhóm văn học và nghệ thuật, chẳng hạn như câu lạc bộ The Kinsmen và Tile, mà Clemens ít nhiều có tham gia. Giờ đây, người ta có ý định thành lập một tổ chức quy mô và hoành tráng hơn—một nơi quy tụ các loại hình nghệ thuật liên quan. Ý tưởng về câu lạc bộ mới này, mang tên The Players, bắt nguồn từ mong muốn của Edwin Booth nhằm mang lại một lợi ích lâu dài cho các đồng nghiệp trong giới nghệ thuật của ông. Nó từng được thảo luận trong một chuyến hải hành mùa hè trên chiếc du thuyền chạy bằng hơi nước của ông E. C. Benedict bởi một nhóm nhỏ gồm chủ nhân chiếc du thuyền, chính Booth, Aldrich, Lawrence Barrett, William Bispham, và Laurence Hutton. Ban đầu, ý định của Booth là gây quỹ thành lập một mái ấm cho các diễn viên, nhưng sau khi cân nhắc kỹ lưỡng, phương án này tỏ ra chưa phải là tối ưu. Có người đề xuất thành lập một câu lạc bộ, và Aldrich, với nguồn cảm hứng không bao giờ cạn, đã gợi ý cái tên The Players, lập tức gây ấn tượng mạnh với Booth và những người khác. Sau đó, người ta quyết định sẽ kết nạp hội viên từ mọi lĩnh vực nghệ thuật có liên quan, và đây chính là kế hoạch đã được thảo luận và hoàn thiện tại bữa trưa ở nhà hát Daly. Các vị khách tham dự đã trở thành những hội viên sáng lập, và The Players chính thức được thành lập thành một tổ chức có tư cách pháp nhân vào đầu tháng Giêng năm 1888.—[Ngoài bản thân ông Booth, các hội viên sáng lập gồm có: Lawrence Barrett, William Bispham, Samuel L. Clemens, Augustin Daly, Joseph F. Daly, John Drew, Henry Edwards, Laurence Hutton, Joseph Jefferson, John A. Lane, James Lewis, Brander Matthews, Stephen H. Olin, A. M. Palmer, và William T. Sherman.]—Booth đã mua lại ngôi nhà bằng đá nâu cổ kính sang trọng tại số 16 Gramercy Park, và cho tiến hành những sửa chữa tốn kém dưới sự chỉ đạo của Stanford White để biến nó thành trụ sở câu lạc bộ. Ông chịu toàn bộ chi phí, trang hoàng nó từ gác mái xuống đến tầng hầm, hiến tặng sách vở, tranh ảnh cùng những bộ sưu tập quý hiếm đủ loại của mình. Laurence Hutton, khi viết về nơi này sau đó, đã bày tỏ:
Và vào Đêm Sáng lập đầu tiên, ngày 31 tháng 12 năm 1888, ông đã chuyển nhượng toàn bộ cơ ngơi ấy cho hội, một món quà hào phóng tuyệt đỉnh; hoàn toàn vô song theo cách riêng của nó. Niềm vui mà nơi này mang lại cho Booth trong những năm tháng cuối đời là vô cùng lớn lao. Ông đã biến nó thành ngôi nhà của mình. Chỉ đứng sau gia đình ruột thịt, đây là mối quan tâm, sự chăm sóc và niềm an ủi lớn nhất của ông. Ông nâng niu và chiều chuộng nó, cũng như nó đã nâng niu, chiều chuộng và tôn vinh ông. Ông đã trút hơi thở cuối cùng tại nơi đó. Và đây chắc chắn là đài tưởng niệm vĩ đại nhất dành cho ông.
Không có câu lạc bộ nào khác hoàn toàn giống như The Players. Dấu ấn cá nhân của Edwin Booth hiện hữu khắp nơi, và bầu không khí nơi đây mang một tinh thần không thể tìm thấy ở các câu lạc bộ lớn khác—một tinh thần đoàn kết, tình bạn thâm giao lâu đời và sự đằm thắm vốn chỉ có ở những hội nhóm có ít hội viên và lịch sử lâu năm. Mark Twain từ lâu đã luôn dành sự gắn bó cho The Players, và không chỉ một lần chọn nơi đây làm chốn nương náu của mình. Đó thực sự là một mái nhà, và các hội viên ở đó gắn kết với nhau như một tình huynh đệ chân chính.
Vào tháng 6 năm 1888, Đại học Yale đã trao bằng Thạc sĩ danh dự cho Samuel Clemens. Đây là vinh dự đầu tiên kiểu này mà ông nhận được, và ông vô cùng tự hào về điều đó. Gửi Charles Hopkins (“Charley”) Clark, người được giao trọng trách thông báo cho ông về vinh dự này, ông viết:
Tôi cảm thấy vô cùng tự hào về tấm bằng đó; thực ra tôi có thể nói giảm nói tránh đi một chút rằng tôi rất hám danh vì nó nữa kìa. Và tại sao tôi lại không nên như thế chứ? Theo tôi được biết thì tôi là sinh vật văn học duy nhất thuộc phân loài đặc biệt của mình từng được trao bằng cấp bởi bất kỳ trường đại học nào trong mọi thời đại của thế giới.
Đáp lời ông, Clark viết:
BẠN THÂN MẾN, Cậu chính là “sinh vật văn học thuộc phân loài đặc biệt của mình” độc nhất vô nhị trên đời này, và cậu chẳng có lý do gì phải khiêm tốn về điều đó cả. Đại học Yale ít nhất cũng đã tự làm rạng danh mình nhiều như khi họ tôn vinh cậu, và “đừng có mà quên điều đó đấy.”
C. H. C.
Clemens không thể tham dự bữa tiệc cựu sinh viên vì đang ở Elmira và không thể rời đi, nhưng trong một bài phát biểu tại Đại học Yale vào cuối năm đó, ông đã thoải mái bày tỏ những suy nghĩ của mình:
Tôi thực sự tự hào và biết ơn khi được trường Đại học vĩ đại và đáng kính này phong tước Thạc sĩ, và tôi đã định đến vào tháng Sáu vừa qua để bày tỏ tâm tư này, giống như tôi đang làm lúc này đây, ngặt một nỗi là thông báo đột xuất và bất ngờ về vinh dự dành cho tôi lại đến lúc tôi đang ở xa nhà nên không thể làm tròn bổn phận và tận hưởng đặc ân ấy.
Mới đầu, giả sử như trong tháng đầu tiên hay đại loại thế, tôi đã hơi lúng túng không biết phải xử trí ra sao vì chẳng rõ những thẩm quyền và đặc quyền nào thuộc về danh hiệu mà tôi vừa được ban tặng, nhưng sau đó tôi đã tham khảo ý kiến một vài sinh viên của trường Trinity—ở Hartford—và họ đã giải vây cho tôi mọi điều. Chính nhờ họ mà tôi phát hiện ra rằng danh hiệu của mình đã đưa tôi lên làm người đứng đầu Cơ quan Điều hành của Đại học, đồng thời trao cho tôi những quyền hạn rất rộng lớn và ngặt nghèo.
Người ta bảo tôi rằng sẽ có nghĩa vụ phải báo cáo với quý vị vào lúc này, và dĩ nhiên là tôi tuân thủ, dẫu rằng tôi vẫn thích hoãn lại cho đến khi nào có thể trình bày một thành tích khá khẩm hơn; bởi quả thực tôi đã bị khoa ban gây khó dễ và ngáng trở một cách ngoan cố ở mọi ngã đường đến nỗi thật khó lòng mà chứng minh được rằng trường Đại học hiện tại thực sự khá hơn chút nào so với lúc tôi mới tiếp quản. Theo lời khuyên, việc đầu tiên tôi dồn sức giải quyết là khoa tiếng Hy Lạp. Tôi bảo vị giáo sư tiếng Hy Lạp rằng tôi quyết định dẹp bỏ việc dùng các ký tự viết bằng tiếng Hy Lạp vì chúng quá khó đánh vần, lại chẳng tài nào đọc nổi một khi đã đánh vần xong. Hãy khép bức màn lại ở đó đi. Nhìn qua những gì diễn ra sau đó, tôi hiểu rằng chỉ có sự lơ đễnh từ thuở nhỏ mới cứu được ông ấy khỏi việc trở thành một kẻ ăn nói báng bổ. Tôi ra lệnh cho vị giáo sư toán học phải đơn giản hóa toàn bộ hệ thống, vì theo cái cách nó đang vận hành thì tôi chẳng thể nào hiểu nổi, và tôi không muốn mọi chuyện trong trường cứ diễn ra theo một lối thực chất là lén lút như vậy. Tôi bảo ông ta hãy dẹp ngay cái hệ thống đố mẹo ấy đi; nó không xứng với sự uy nghiêm của một trường đại học, nơi cần phải giải quyết những sự thật chứ không phải những điều phỏng đoán và giả thiết; chúng ta không cần thêm bất kỳ trường hợp nào kiểu như nếu A và B đứng ở hai cực đối diện của bề mặt trái đất còn C nằm ở xích đạo của sao Mộc, thì rìa bên trái của mặt trăng sẽ xuất hiện trước các đối thể khác nhau này dưới những góc độ biến thiên nào?—Tôi bảo ông cứ mặc thây cái quái quỷ đó đi; khi nào nó xảy ra thì hẵng hay, lo lắng toát mồ hôi từ bây giờ làm gì; khéo mà nó chẳng gây hại gì sáu mặt đâu, thế nào cũng vậy thôi. Cách ông ta tiếp nhận những chỉ thị này suýt chút nữa thì chạm ngưỡng chống đối kỷ luật, đến mức tôi thấy mình buộc phải ghi lại số hiệu và làm báo cáo về ông ta. Tôi phát hiện ra vị trí gia của trường Đại học cứ lang thang tà lưa theo mấy ngôi sao chổi cùng đám lóc nhóc linh tinh khác—những kẻ lang thang và trôi dạt của bầu trời. Tôi nói thẳng thừng với ông ta rằng chúng ta không thể dung thứ cho chuyện đó. Tôi bảo rằng việc cứ cặm cụi chất đống nguyên liệu thô dưới dạng những ngôi sao mới, sao chổi và tiểu hành tinh mà chúng ta chẳng bao giờ có cơ hội dùng đến cho tới khi nào tiêu thụ hết số hàng tồn kho cũ thì chẳng có chút kinh tế nào sảng khoái cả. Sâu thẳm trong lòng, tôi không đến nỗi quá ghét sao chổi, nhưng chẳng hiểu sao từ trước tới nay tôi luôn có thành kiến với tiểu hành tinh. Chúng chẳng có gì là chín chắn cả; nếu vớ được cả giỏ đầy thì tôi cũng chẳng thèm thức khuya dậy sớm vì chúng như cái lão gã đàn ông kia đâu. Ông ta phân trần rằng đó là loại mặt hàng tốt nhất mà ông ta có; ông ta bảo có thể đem đổi chúng lấy sao chổi ở Rochester, rồi đem sao chổi đổi lấy tinh vân ở Harvard, và đem tinh vân đổi lấy rìu đá lửa ở Viện Smithsonian. Tôi thấy mình buộc phải chặn đứng việc này ngay tại trận; tôi bảo chúng ta không thể biến trường Đại học thành một cửa hàng đồng nát thiên văn học được. Và nhân tiện sẵn đà, tôi nghĩ mình cứ cải cách cho trót; vị trí gia này cực kỳ ngoan cố, thế nên nếu được quý vị chuẩn thuận, tôi sẽ thuyên chuyển hắn sang khoa luật và đôn một sinh viên luật lên thay thế vị trí đó. Một cậu thanh niên chắc chắn sẽ dễ sai bảo hơn, dễ uốn nắn hơn, lại còn đỡ tốn kém hơn nữa. Quả thật lúc đầu cậu ta chưa thể được giao phó những công việc trọng đại, nhưng chí ít cậu ta có thể cào quét bầu trời tìm tinh vân cho đến khi làm quen tay thì thôi. Tôi còn ấp ủ những thay đổi khác nữa, nhưng vì chúng mang tính chất bất ngờ nên tôi thấy khôn ngoan hơn là cứ tạm thời chưa tiết lộ chi tiết vào lúc này.
Rất có thể chính trong tư cách mới mẻ này, với tư cách là người đứng đầu cơ quan điều hành, ông đã viết thư cho Clark vào một buổi sáng để nhắc nhở về việc dùng sai một từ trên tờ Courant, dù sau đó ông nghĩ tốt nhất nên ký tên những người bạn uy bác của mình vào bức thư để tăng thêm sức nặng với công chúng, như lời ông giải thích sau đó.
THưa ÔNG,—Từ “patricide” trong số báo ra sáng nay của ông (phần điện telegram) là một lỗi sai. Ý ông muốn dùng nó để chỉ kẻ sát hại cha; lẽ ra ông phải dùng từ “parricide” mới đúng. Patricide đơn thuần có nghĩa là vụ sát hại một người Ai-len—bất kỳ người Ai-len nào, nam hay nữ.
Kính thư,
J. HAMMOND TRUMBULL.
N. J. BURTON.
J. H. TWICHELL.