Mãi đến tuần đầu tiên của tháng Ba, người ta mới cho rằng Clemens đã có thể trở về Pháp an toàn, dẫu chỉ là một chuyến thăm ngắn ngủi gia đình. Ông vội vã vượt đại dương, ở lại bên họ một khoảng thời gian ngắn đến mức tưởng như vô hình, vỏn vẹn ba tuần, rồi lại có mặt ở New York vào giữa tháng Tư.
Những khó khăn của công ty Webster lúc này đã lâm vào giai đoạn trầm trọng. Ông Rogers vẫn sát sao theo dõi tình hình tài chính của công ty, với hy vọng có thể vực dậy hoặc đóng cửa nó mà không phải tuyên bố phá sản, đồng thời thanh toán đầy đủ cho mọi chủ nợ. Thế nhưng, vào chiều ngày 16 tháng 4 năm 1894, Hall hớt hơ hớt hải chạy đến phòng của Clemens tại câu lạc bộ The Players. Ngân hàng Mount Morris vừa bầu ra một chủ tịch mới cùng hội đồng quản trị mới, và ngay lập tức gửi trát đòi ông phải thanh toán các kỳ phiếu của mình—hai kỳ phiếu, mỗi phiếu trị giá năm nghìn đô-la sẽ đáo hạn trong vài ngày tới. Tất nhiên, ông Rogers được thông báo ngay lập tức, và cho biết ông sẽ suy nghĩ thêm để đưa ra lời khuyên vào ngày hôm sau. Ông không tin rằng phía ngân hàng lại thực sự đẩy họ vào đường cùng.
Ngày hôm sau trôi qua trong việc tìm kiếm các phương án giải quyết, và đến chiều tối, rõ ràng là nếu không huy động được một khoản tiền lớn thì việc tự nguyện tuyên bố vỡ nợ là con đường thích hợp nhất. Hồi kết của cuộc chiến đấu trường kỳ cuối cùng đã đến.
Clemens ngần ngại không phải vì bản thân mà vì người vợ hiền. Ông thừa hiểu rằng đối với bà, hai tiếng "phá sản" đồng nghĩa với sự nhục nhã. Bà từng tự thắt lưng buộc bụng qua hàng trăm cách tiết kiệm để duy trì hoạt động cho công ty, và vẫn sẵn sàng tiếp tục chi li chắt bóp để ngăn chặn thảm họa cuối cùng này. Ông Rogers lên tiếng:
“Anh Clemens, xin hãy thay mặt tôi đảm bảo với cô ấy rằng việc tuyên bố phá sản này không hề vương chút vết nhục nào cả. Bằng cách làm này, anh sẽ gạt bỏ được một gánh nặng lo âu khủng khiếp, và rồi theo thời gian, anh sẽ có thể thanh toán mọi khoản nợ để ngẩng cao đầu trước thế giới. Nếu không làm vậy, có lẽ anh sẽ chẳng bao giờ trả hết nợ nần, và nó sẽ giết chết cả anh lẫn cô Clemens. Nếu có bất kỳ sự hổ thẹn nào, thì đó là việc không chịu chọn con đường mang lại sự tự do cho anh và vợ, đồng thời trao cho các chủ nợ cơ hội tốt hơn để đòi quyền lợi. Hầu hết bọn họ sẽ rất sẵn lòng giúp đỡ anh.”
Vào buổi chiều của ngày hôm sau, ngày 18 tháng 4 năm 1894, hãng Charles L. Webster & Co. đã ký kết các giấy tờ phá sản và chính thức đóng cửa. Một cuộc họp chủ nợ đã được triệu tập, trong đó H. H. Rogers tham dự với tư cách đại diện cho Clemens. Nhìn chung, các chủ nợ đều rộng lượng và sẵn sàng đồng ý với bất kỳ thỏa thuận công bằng nào. Tuy nhiên, vẫn có một vài kẻ cáu kỉnh và sách nhiễu. Họ lớn tiếng đòi Mark Twain phải giao nộp các bản quyền sách của mình, ngôi nhà ở Hartford, cùng bất kỳ tài sản lặt vặt nào khác có thể tìm ra được. Khi bàn về vấn đề này vào năm 1908, ông Rogers kể lại:
“Bọn chúng quyết tâm cấu xé từng miếng thịt trước mắt rồi mới róc xương sau, dẫu Clemens và vợ ông hoàn toàn sẵn lòng để chúng làm thế. Càng nghe cách hành xử hách dịch của số ít kẻ đó, tôi càng thấy nóng mặt, và chẳng mấy chốc tôi đứng phắt dậy nói, 'Thưa các quý ông, các người không thể muốn làm gì thì làm với chuyện này đâu. Tôi có vài lời về công việc của anh Clemens. Cô Clemens chính là chủ nợ lớn nhất của hãng này. Bằng chính khối tài sản riêng của mình, cô ấy đã cho hãng vay hơn sáu mươi nghìn đô-la. Cô ấy sẽ là chủ nợ ưu tiên, và những bản quyền sách kia sẽ được chuyển nhượng cho cô ấy cho đến khi khoản nợ được thanh toán đầy đủ. Còn về ngôi nhà ở Hartford, nó vốn dĩ đã là của cô ấy rồi.'”
“Đã có rất nhiều lời phàn nàn, nhưng tôi nhất định không lùi bước. Tôi kiên quyết khẳng định rằng cô Clemens có quyền ưu tiên cao nhất đối với các bản quyền sách, dù thú thật lúc bấy giờ chúng chẳng hứa hẹn mang lại bao nhiêu, bởi trong năm khó khăn ấy, số sách bán được chẳng đáng là bao. Ngoài khoản nợ của cô Clemens, các khoản nợ khác lên tới một trăm nghìn đô-la, và dĩ nhiên cần phải có một cơ sở giải quyết dứt khoát, thế nên các bên đã thỏa thuận rằng Clemens sẽ trả năm mươi xu cho mỗi đô-la khi tài sản cuối cùng được thanh toán, và nhận giấy biên nhận hết nợ. Bản thân Clemens tuyên bố rằng sớm muộn gì anh ấy cũng sẽ trả đủ năm mươi xu còn lại, sòng phẳng từng xu một, dù tôi tin rằng ngoài anh ấy, vợ anh và tôi ra thì chẳng còn ai khác tin là anh ấy có đủ khả năng làm điều đó. Bản thân Clemens đôi khi cũng nản lòng và suýt buông xuôi, bởi tuổi tác anh đã cao—gần sáu mươi—lại thêm sức khỏe kém. Có lần, khi chúng tôi phát hiện ra khoản nợ sau khi thanh lý tài sản của Webster vẫn còn ít nhất bảy mươi nghìn đô-la, anh ấy đã thốt lên, 'Tôi chẳng dám mơ đến chuyện trả nợ nữa đâu. Tôi không tài nào lo nổi đâu.' Thế nhưng anh ấy vẫn kiên trì đến cùng. Thời gian đầu, anh ấy đến nhà tôi khá thường xuyên. Chúng tôi bố trí cho anh một căn phòng ở đó và anh ra vào tùy ý. Nỗi lo lắng đã vắt kiệt sức lực của anh. Trong những tuần đó, anh trở nên gầy gò, mỏng manh như sương khói, vậy mà điều kỳ lạ là trí tuệ anh vẫn vô cùng minh mẫn và tinh thần thì thật rạng rỡ, vui tươi.”
Việc kinh doanh từng khởi đầu đầy hứa hẹn và thịnh vượng cách đó một thập kỷ nay đã lụi tàn đến hồi kết. Tác phẩm cuối cùng mà hãng nắm giữ trong tay là cuốn 'Tom Sawyer Abroad', vừa sẵn sàng để phát hành. Thật kỳ lạ làm sao, đúng vào ngày tuyên bố phá sản, các bản sao của cuốn sách đã được đem đi nộp ở Washington để đăng ký bản quyền. Frank Bliss từ Hartford sang thăm, và Clemens đã bàn bạc với ông về việc xuất bản cuốn 'Pudd'nhead Wilson', qua đó nối lại mối thâm tình cũ với hãng American Publishing Company sau ngót chục năm gián đoạn.
Đương nhiên, việc hãng xuất bản của Mark Twain phá sản đã gây xôn xao dư luận, đồng thời cho thấy bạn bè của ông đông đảo và chân thành nhường nào, họ sẵn sàng bày tỏ sự đồng cảm và hỗ trợ thiết thực ra sao. Những ai thấu hiểu câu chuyện đều gửi lời chúc mừng vì cuối cùng ông đã rứt ra được vũng lầy rắc rối ấy.
Poultney Bigelow, Douglas Taylor, Andrew Carnegie, Charles Dudley Warner cùng nhiều người khác đã chìa tay hỗ trợ tài chính, riêng Bigelow và Taylor mỗi người gửi tặng ông một véc-tơ séc trị giá một nghìn đô-la để trang trải những nhu cầu trước mắt. Ông vô cùng cảm động trước những ân tình ấy, nhưng các tờ séc đã được gửi trả lại. Rất nhiều chủ nợ đã gửi thư riêng cho ông, khẳng định rằng ông cứ việc quên hoàn toàn món nợ với họ cho đến tận khi nào việc nhớ đến nó không còn khiến ông bận lòng nữa.
Thực ra, giờ đây khi điều tồi tệ nhất đã xảy ra, Clemens lại cảm thấy nhẹ nhõm hơn và viết những bức thư đầy lạc quan về nhà. Trong một bức thư, ông viết:
Anh Rogers hoàn toàn hài lòng rằng con đường chúng ta chọn là đúng đắn, tuyệt đối đúng đắn và khôn ngoan—hãy vững vàng lên, điều tốt đẹp nhất hãy còn ở phía trước.
Và một lần nữa:
Thỉnh thoảng lại có một người bạn tốt và quý mến như Joe Twichell hay Susy Warner đến chia buồn cùng tôi & nói rằng, “Hãy vui lên—đừng nản lòng,” rồi một vài người bạn khác lại bảo, “Tôi vừa ngạc nhiên vừa vui mừng khi thấy anh vẫn lạc quan và kiên cường đối mặt với chuyện này,” & chẳng ai trong số họ ngờ được rằng một gánh nặng lớn đến nhường nào đã được trút khỏi vai tôi và lòng tôi đang phơi phới ra sao. Trừ những lúc nghĩ về em, người anh yêu dấu—khi ấy lòng tôi không thể vui nổi; bởi dường như anh thấy em đang đau khổ, hổ thẹn, & e ngại không dám nhìn thẳng vào mặt mọi người. Bởi giữa chốn chiến trận ác liệt thì luôn có sự cổ vũ, nhưng em ở tận phương xa và chẳng thể nghe tiếng trống hay nhìn thấy những đội quân đang cơ động xoay chiều. Em dường như chỉ thấy sự bại trận, sự rút lui, & những tàn quân ô nhục lê lết trong bụi bặm—trong khi chẳng có điều nào trong số đó tồn tại cả. Chỉ có thất bại tạm thời, chứ chẳng có sự nhục nhã nào hết—& chúng ta sẽ lại tiến bước. Charley Warner hôm nay có nói rằng, “Thôi nào, Livy có lo lắng gì đâu. Chừng nào còn có anh và các con bên cạnh, cô ấy chẳng mặn mà gì với những chuyện khác xảy ra. Cô ấy thừa biết đó không phải chuyện của mình.” Lời ấy chẳng tài nào thuyết phục được tôi.
Olivia Clemens viết thư cho ông đầy kiên cường, khích lệ và vui vẻ hơn nhiều so với cảm xúc thực sự của lòng bà, bởi trong lá thư gửi cho người chị gái, bà thổ lộ:
Tin dữ kinh hoàng về vụ phá sản của Webster & Co. đã bay đến tai tôi qua đường cáp vào ngày Thứ Năm, và sáng Thứ Sáu tờ Galignani's Messenger đã đăng một mẩu tin ngắn về chuyện đó. Đương nhiên tôi thừa biết ngày này sớm muộn gì cũng tới, nhưng lòng vẫn ôm ấp niềm hy vọng lớn lao rằng thế nào cũng có cách né tránh được. Ông Rogers quả quyết rằng ngoài phá sản ra thì không còn lối thoát nào khác, và chắc là điều đó đúng. Thế nhưng tôi vẫn mang nỗi kinh hoàng và sự đau thắt đến tận tâm can vì chuyện này. Tôi không tài nào dứt ra khỏi cái cảm giác rằng phá sản kinh doanh đồng nghĩa với sự nhục nhã. Có lẽ với tôi điều đó sẽ mãi mãi là như vậy. Chúng tôi đã đổ biết bao nhiêu tiền vào hãng kinh doanh ấy, và có lẽ chẳng còn cách nào khác ngoài việc tiếp tục bơm tiền vào để rồi mất trắng. Quả thực bây giờ chúng tôi chẳng còn mấy thứ để mà mất nữa. Đáng lẽ chúng tôi đã có thể đem thế chấp ngôi nhà; đó là điều duy nhất tôi nghĩ ra được để làm. Anh Clemens cảm thấy rằng chuyện này sẽ chẳng bao giờ có hồi kết, và có lẽ anh ấy đã đúng. Dù sao đi nữa, tôi biết rằng anh ấy hoàn toàn đinh ninh đó là con đường duy nhất, bởi khi quay trở lại, anh đã hứa với tôi rằng nếu còn chút hy vọng cứu vãn tình hình thì anh nhất định sẽ làm, dù chỉ vì tâm lý tình cảm của tôi trong chuyện này.
Sue ạ, nếu tận mắt nhìn thấy tôi lúc này, chị sẽ thấy tôi đã già đi trông thấy chỉ trong năm qua. Mặt tôi đã xuất hiện nhiều nếp nhăn rồi.
Hầu hết thời gian tôi chỉ muốn nằm xuống và khóc nghẹn. Mọi thứ đối với tôi sao mà bất khả thi đến thế. Tôi chẳng lèo lái mọi việc cho suôn sẻ được, và tôi cảm thấy cuộc đời mình là một sự thất bại tuyệt đối, chẳng thể nào cứu vãn nổi. Có lẽ tôi là kẻ vô ơn, nhưng sao tôi cứ hay có cảm giác muốn buông xuôi tất cả và chết quách đi cho rồi. Dẫu vậy, tôi đoán rằng nếu thực sự có cơ hội ấy, chắc ngay lập tức tôi lại thèm khát được sống.
Clemens lúc này vội vã quay trở lại Paris, đến nơi vào khoảng giữa tháng Năm, đánh dấu chuyến đi thứ hai chỉ trong vòng hai tháng. Chẳng mấy chốc sau khi ổn định chỗ ở cho gia đình tại La Bourboule-les-Bains, một thị trấn nghỉ mát yên tĩnh nằm ở miền nam nước Pháp, bức điện tín từ ông Rogers thông báo rằng chiếc máy sắp chữ đã được hoàn thiện đã khiến ông quyết định tức tốc quay lại Mỹ để tranh thủ gầy dựng lại cơ ngơi. Tuy nhiên, cuối cùng ông đã không đi. Rogers viết thư báo rằng cỗ máy đã được lắp đặt tại tòa soạn tờ Times-Herald ở Chicago để tiến hành thử nghiệm lâu dài và kỹ lưỡng. Vẫn còn dư dả thời gian, và Clemens quyết định ở lại nghỉ ngơi cùng gia đình tại La Bourboule-les-Bains. Vào cuối mùa hè, họ chuyển đến Etretat, nơi ông ổn định chỗ ở để tiếp tục công việc trước đây.