Mark Twain: Tiểu Sử Toàn Tập

Lượt đọc: 1822 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Cliv. Hồi Ký Của Tướng Grant

❊ ❊ ❊

Thành công của cuốn Huck Finn, dẫu đã đủ lớn lao tự thân nó, vẫn chỉ dọn đường cho một canh bạc xuất bản khác mà trước tầm vóc của đối thủ ấy, nó bỗng trở nên nhỏ bé vô cùng. Một đêm nọ (đầu tháng Mười một năm 1884), khi Cable và Clemens vừa hoàn thành một buổi đọc tác phẩm tại hội trường Chickering, Clemens bước ra màn đêm ẩm ướt và vô tình nghe thấy tiếng Richard Watson Gilder đang nói với một người đồng hành khuất bóng:

“Anh có biết là Tướng Grant thực sự đã quyết định viết hồi ký và cho xuất bản không? Ông ấy vừa nói điều đó hôm nay, rõ mười mươi.”

Đương nhiên Clemens lập tức cảm thấy bị thu hút. Đó chính là điều ông từng đề xuất với Tướng Grant cách đây khoảng ba năm, trong lần cùng Howells đến thăm ông ấy bàn về chức lãnh sự ở Toronto.

Cùng với bà Clemens, ông nhanh chóng đuổi theo Gilder và đi cùng về nhà ông ta, nơi họ thảo luận về mọi khía cạnh của vấn đề. Gilder cho biết các biên tập viên của tờ Century từng cố gắng thuyết phục Grant đóng góp bài cho loạt bài viết về chiến tranh của họ, nhưng cho đến khi lâm vào cảnh khánh kiệt tài chính với tư cách thành viên công ty Grant & Ward, ông mới chịu cân nhắc chuyện đó. Ông ấy nói rằng Grant giờ đây rất hào hứng với ý định viết ba bài báo cho loạt bài ấy, và lời hứa trả năm trăm đô-la cho mỗi bài đã sưởi ấm tâm hồn ông, đồng thời giải tỏa phần nào những âu lo trước mắt.—[Một thời gian sau, Công ty Century đã tự nguyện chi thêm một khoản tiền lớn.]

Gilder nói thêm rằng Tướng Grant dường như đã quyết tâm tiếp tục công việc cho đến khi hoàn thành một cuốn sách, dẫu rằng hiện tại điều đó mới chỉ nằm ở bước dự tính.

Clemens vốn hay ghé thăm Grant thỉnh thoảng để cùng hút xì gà, nên sáng hôm sau ông liền tạt qua để tìm hiểu xem ý tưởng viết sách đã tiến triển đến đâu và kế hoạch xuất bản ra sao. Ông bắt gặp vị Tướng quân và con trai ông, Đại tá Fred Grant, đang thảo luận về một số tài liệu ghi chép, hóa ra đó là một lời đề nghị từ Công ty Century về việc xuất bản cuốn hồi ký thành sách. Clemens xin phép được xem qua các điều khoản dự kiến, và sau khi đọc xong, ông liền lên tiếng:

“Thưa Tướng quân, rõ ràng là những người bên Century không nhận ra tầm quan trọng cũng như quy mô thương mại của cuốn sách này. Điều đó cũng dễ hiểu, bởi họ là nhà xuất bản còn non trẻ và hầu như chẳng có kinh nghiệm gì với những cuốn sách loại này. Các điều khoản họ đưa ra cho thấy họ chỉ kỳ vọng bán được năm ngàn, hoặc cùng lắm là mười ngàn bản. Một cuốn sách do chính tay ngài viết, kể lại cuộc đời và những trận đánh của ngài, phải bán được ít nhất một phần tư triệu bản, thậm chí là gấp đôi con số đó. Nó chỉ nên được bán theo hình thức đặt trước, và ngài hoàn toàn xứng đáng nhận được mức nhuận bút gấp đôi con số được đề xuất ở đây. Tôi tin rằng việc vội vã ký kết hợp đồng này mà không suy nghĩ hay tìm hiểu kỹ lưỡng sẽ chẳng đem lại lợi lộc gì cho ngài cả. Hãy viết thư cho Công ty Xuất bản American ở Hartford và xem họ có thể làm gì cho ngài.”

Nhưng Grant lại ngần ngại. Ông nói rằng dẫu chưa có thỏa thuận nào được chốt với Công ty Century, ông vẫn nghĩ việc để họ có được cuốn sách với các điều khoản hợp lý là điều công bằng và đúng đắn; chí ít là những điều khoản không thấp hơn những gì ông có thể nhận được ở nơi khác. Ông cho rằng, khi mọi điều kiện đều như nhau, cuốn sách nên thuộc về người đã gợi ý nó cho ông đầu tiên.

Clemens liền xen vào: “Thưa Tướng quân, nếu vậy thì nó thuộc về tôi.”

Grant vẫn chưa hiểu ý cho đến khi Clemens nhắc lại chuyện ông từng giục giã ông ấy viết hồi ký vào thời điểm trước đó ra sao, từng nài nỉ thế nào và đồng ý giám sát việc xuất bản cuốn sách ấy ra sao. Bấy giờ ông mới nói:

“Thưa Tướng quân, tôi đang tự xuất bản sách của chính mình, và đến khi sách của ngài sẵn sàng, rất có thể tôi sẽ sở hữu tổ chức phát hành sách đặt trước được trang bị tốt nhất cả nước. Nếu ngài giao cuốn sách của mình cho hãng của tôi — và tôi cảm thấy mình có quyền lợi tương đương trong việc cân nhắc này — tôi sẽ trả cho ngài hai mươi phần trăm giá bìa, hoặc nếu ngài thích, tôi sẽ giao lại cho ngài bảy mươi phần trăm lợi nhuận ròng và tôi sẽ tự xoay sở mọi chi phí văn phòng từ ba mươi phần trăm phần mình.”

Tướng Grant thực sự cảm thấy áy náy trước đề nghị này. Ông có cảm giác rằng đây là một con người đang tự nguyện đẩy mình đến bờ vực phá sản chỉ vì lòng vị tha thuần túy — một điều tuyệt đối không thể chấp nhận được. Ông ngầm ám chỉ rằng mình từng hỏi chủ tịch Công ty Century là Roswell Smith, một doanh nhân đầu óc nhạy bén, xem ông ta có nghĩ cuốn sách của mình sẽ bán chạy như cuốn của Sherman hay không — cuốn mà nhà Scribner từng xuất bản mang lại cho Sherman khoản lợi nhuận hai mươi lăm ngàn đô-la, và rằng Smith đã không chịu bảo đảm mức tiền đó cho tác giả.—[Sổ tay của Mark Twain, ghi ngày tháng Ba năm 1885, có đoạn ghi chép này: “Roswell Smith nói với tôi rằng: 'Tôi rất mừng vì anh đã lấy được cuốn sách, anh Clemens ạ; mừng vì có người đủ can đảm nhận lấy nó trong hoàn cảnh này. Anh có đoán được vị Tướng quân muốn đòi hỏi tôi điều gì không?'

“'Ông ấy muốn tôi bảo đảm bán được hai mươi lăm ngàn bộ sách của ông ấy. Tôi đời nào dám mạo hiểm đưa ra sự bảo đảm ấy cho bất kỳ cuốn sách nào từng được xuất bản.'”

Thế mà Roswell Smith, chỉ ít năm sau đó, đã mở rộng tầm nhìn về việc xuất bản sách đặt trước đến mức không ngần ngại rót vốn một triệu đô-la hoặc hơn thế vào một cuốn từ điển, bất chấp thực tế là thị trường khi đó được cho là đã bão hòa.]

Clemens liền nói:

“Thưa Tướng quân, tôi có mang theo quyển séc đây. Tôi sẽ viết cho ngài một vạch séc ngay lúc này trị giá hai mươi lăm ngàn đô-la cho tập đầu tiên của hồi ký, và sẽ cộng thêm một khoản tương ứng cho mỗi tập tiếp theo mà ngài viết như một khoản ứng trước nhuận bút, và tiền nhuận bút của ngài sẽ tiếp tục đổ về đều đặn khi vượt qua cột mốc này.”

Đại tá Fred Grant lúc này cũng lên tiếng giục giã nên trì hoãn mọi việc, ít ra là cho đến khi có thể tiến hành thăm dò kỹ càng hơn về tiềm năng xuất bản.

Clemens bấy giờ cáo từ, lên đường thực hiện chuyến đi cùng Cable, giao phó toàn bộ sự việc cho Webster và Đại tá Fred định đoạt. Trong lúc ấy, tin đồn Tướng quân Grant đang viết hồi ký đã lọt ra ngoài mặt báo và đủ loại đề xuất xuất bản từ khắp nơi bay đến với ông. Cuối cùng, vị Tướng quân đã cho người sang Philadelphia mời người bạn cũ George W. Childs đến và đem toàn bộ câu chuyện giãi bày với ông ấy. Childs kể lại sau đó rằng rõ ràng Tướng quân Grant, dù chỉ vì tình bạn hay bất kỳ lý do nào khác, cũng dứt khoát muốn trao cuốn sách cho Mark Twain. Dường như vấn đề không nằm ở việc ông sẽ kiếm được bao nhiêu tiền, mà hoàn toàn thuộc về cảm xúc cá nhân. Khi thành công vang dội của Webster với cuốn Huck Finn đã được chứng thực, Đại tá Fred Grant đồng ý rằng ông tin Clemens và Webster có thể xoay sở cuốn sách này thành công không kém bất kỳ ai khác; và sau khi tìm hiểu, Childs cũng có chung một góc nhìn. Quyết định được đưa ra là hãng Charles L. Webster & Co. sẽ nắm giữ cuốn sách, và các thoả thuận soạn thảo hợp đồng bắt đầu được xúc tiến.

Tuy nhiên, Tướng Grant vẫn còn chút băn khoăn về các điều khoản. Ông cho rằng mình đang chiếm đoạt một lợi thế không công bằng khi nhận về quá nhiều phần trăm lợi nhuận. Ông viết thư cho Clemens, hỏi xem trong hai phương án của ông — mức nhuận bút gộp hai mươi phần trăm hay bảy mươi phần trăm lợi nhuận ròng — phương án nào là tốt nhất về mọi mặt. Clemens cử Webster đến để truyền đạt rằng ông tin phương án hai mươi phần trăm vừa đơn giản nhất, vừa mang lại nhiều lợi ích nhất cho tác giả. Nghe vậy, Grant đáp rằng ông sẽ chọn phương án còn lại; bởi vì trong trường hợp đó, nếu cuốn sách thất bại và chẳng có chút lợi nhuận nào, Clemens sẽ không bị buộc phải trả cho ông bất kỳ khoản tiền nào. Ông không thể chịu nổi ý nghĩ nhận tới hai mươi phần trăm từ một cuốn sách ra đời trong cảnh lỗ vốn.

Cùng lúc ấy, sức khỏe của Grant bắt đầu chuyển biến xấu. Sự nhục nhã vì thất bại trong kinh doanh đã gặm nhấm sức lực của ông. Các mặt báo loan tin căn bệnh của ông là ung thư lưỡi. Trong một bản ghi chép mà Clemens thực hiện vào ngày 26 tháng Hai năm 1885, ông tường thuật rằng vào ngày 21, ông đã ghé thăm tư gia nhà Grant ở số 3 phố 66 Đông, và vô cùng kinh ngạc khi thấy vị Tướng quân trông gầy gò và yếu ớt biết bao. Ông kinh ngạc bởi vì tờ báo, trong một bản tin thứ hai, từng loan báo rằng những triệu chứng đáng lo ngại đã biến mất, và báo động về bệnh ung thư chỉ là tin giả.

Tôi đã đinh ninh rằng bản tin đó là thật, và nói rằng tôi rất mừng khi đọc được tin ấy. Ông mỉm cười và bảo, “Ừ — giá mà điều đó là sự thật.”

Một trong các y bác sĩ có mặt ở đó, và ông ấy khiến tôi giật mình khi tuyên bố rằng tình trạng của vị Tướng quân hoàn toàn trái ngược với sự lạc quan.

Rồi câu chuyện chuyển hướng sang việc làm ăn, và vị Tướng quân chẳng mấy chốc cất lời: “Tôi muốn anh có được cuốn sách này — tôi đã định đoạt như vậy rồi — nhưng trước tiên tôi muốn viết thư cho anh Roswell Smith để thông báo về quyết định này. Tôi nghĩ mình phải có trách nhiệm làm điều đó với ông ấy.”

Ngay từ đầu, vị Tướng quân đã luôn thể hiện một sự tinh tế đáng nể đối với những con người ấy — một sự tinh tế vốn gắn liền với bản chất của người đàn ông từng đưa vào các điều khoản đầu hàng tại Appomattox câu nói, “Các sĩ quan được giữ lại gươm tuỳ thân,” nhằm che chở cho Tướng Lee khỏi nỗi nhục nhã phải nộp gươm đầu hàng. [Sổ tay.]

Vị bác sĩ có mặt hôm ấy là Tiến sĩ Douglas, và khi Clemens phỏng đoán rằng căn bệnh của Tướng quân có lẽ bắt nguồn từ thói quen hút thuốc, đồng thời đó cũng là lời cảnh tỉnh cho những ai lạm dụng thuốc lá, trong đó có cả bản thân ông, Tiến sĩ Douglas cho hay nỗi thống khổ của Tướng Grant không thể hoàn toàn quy kết cho việc hút thuốc, mà phần lớn là do nỗi dằn vặt trong tâm can, chuỗi ngày trầm uất kéo dài suốt cả năm trời, và nỗi đau đớn vì cú sốc khánh kiệt tài chính. Lời nhận xét của Tiến sĩ Douglas đã khơi mào để Tướng Grant nhắc lại mối quan hệ giữa ông với Ward, và ông đã thổ lộ điều đó một cách vô cùng cởi mở với một sự nhẹ nhõm hiện rõ trên nét mặt. Chưa một khoảnh khắc nào ông bộc lộ chút căm phẫn nào đối với Ward, mà chỉ nhìn nhận ông ta như cách người ta đánh giá một đứa trẻ lầm đường lạc lối. Ông cất lời như một kẻ từng bị tổn thương sâu sắc, bị lăng mục và phản bội, nhưng hoàn toàn không vương vấn chút lời lẽ độc địa hay mang tâm lý trả thù. Clemens thú nhận trong những ghi chép của mình rằng suốt thời gian đó, bản thân ông thì “sôi sục trong lòng — lột da Ward — lọc thịt hắn sống — trói hắn lên bánh xe hình phạt — dằn vặt hắn nhừ tử.”

Trong lúc ông đang trò chuyện, Đại tá Grant liền nói:

“Cha đang để cho ngài thấy gia đình nhà Grant toàn là một lũ ngốc đấy, thưa ngài Clemens.”

Vị Tướng quân phản đối nhận định này. Ông nói rằng người ta hoàn toàn có thể đưa ra những chứng cứ cho thấy khi Ward giăng bẫy một ai đó, kẻ ấy gần như chắc chắn sẽ biến thành một tên ngốc; ngốc nghếch chẳng kém bất kỳ thành viên nào trong gia đình Grant. Ông bảo rằng chẳng ai dám gọi chủ tịch Đường sắt Erie là kẻ ngốc cả, thế mà Ward vẫn dụ dỗ được ông ta tám trăm ngàn đô-la, cướp sạch từng xu một.

Ông dẫn chứng thêm một người khác mà chẳng ai dám gọi là ngốc đã rót vốn vào tay Ward tới nửa triệu đô-la. Ông tiếp tục kể lại vô số trường hợp tương tự. Ông nhắc về một người từng đến văn phòng ngay trước thềm chuyến đi châu Âu và trao cho Ward tấm séc năm mươi ngàn đô-la, rồi nói:

“Hiện tại tôi chẳng dùng đến nó. Xem anh có thể làm gì với nó giúp tôi nào.” Chẳng bao lâu sau, nhà đầu tư ấy từ châu Âu trở về, ghé qua và cất lời:

“Thế nào, có chuyện gì xảy ra không?”

Ward dửng dưng lật sổ cái cá nhân, tra cứu, rồi rút ra tấm séc trị giá hai trăm năm mươi ngàn đô-la trao sang, kèm theo câu nói bâng quơ:

“À thì, có chuyện xảy ra đấy; chưa nhiều lắm đâu — hơi sớm một chút thôi.”

Người đàn ông trân trân nhìn tấm séc, rồi nhét ngược nó vào tay Ward. “Thế thì tốt quá. Quá đủ với tôi rồi. Lại ấp ổ trứng ấy tiếp đi,” rồi rời khỏi đó.

Đương nhiên Ward chẳng đầu tư vào đâu cả. Trò chơi của hắn chính là màn biểu diễn quy mô lớn đầu tiên của thứ trò lừa đảo “làm giàu nhanh chóng” vốn nay đã lỗi thời. Những khoản cổ tức được chi trả thực chất đều rút ra từ tiền vốn gốc. Ward chính là vị hoàng đế Napoleon của trò chơi ấy, bất kể hắn có phải là kẻ phát minh ra nó hay không. Clemens đồng ý rằng, nếu xét về bản thân ông hay bất kỳ họ hàng nào của mình, chắc chắn họ cũng sẽ đặt trọn niềm tin vào Ward.

Đại tá Grant đi theo tiễn ông ra tận cửa lúc ra về, và hé lộ rằng các bác sĩ lo ngại cha ông có thể chẳng sống qua nổi vài tuần nữa, nhưng bù lại trong suốt thời gian qua ông vẫn miệt mài viết lách, tập thứ nhất đã hoàn thành và tập thứ hai cũng đã đi được nửa chặng đường. Ba ngày sau, hợp đồng chính thức được ký kết, và hãng Webster & Co. nhanh chóng ứng trước cho Tướng Grant mười ngàn đô-la để giải quyết những nhu cầu trước mắt — một sự sắp xếp vô cùng đáng mừng, bởi các khoản nợ nần và chi phí của Grant vô số kể, trong khi nguồn tài chính khả dụng lại bị bó hẹp vào những khoản thanh toán bài viết từ tờ Century.

Ngay lập tức, văn phòng của Webster & Co. ngập tràn trong guồng quay bận rộn. Các phóng viên chạy tất bật để săn tin về bản hợp đồng vĩ đại nhờ đó Mark Twain sẽ đứng ra xuất bản cuốn hồi ký của Tướng Grant. Chưa từng có một dự án xuất bản nào mang tầm vóc to lớn đến thế được thực hiện, và cũng chưa từng có sự kiện xuất bản nào, trước hay sau đó, nhận được nhiều lời bàn tán trên mặt báo đến vậy. Tên tuổi của Tướng Grant và Mark Twain khi được đặt cạnh nhau sẽ chiếm trọn những cột báo dài, bất kể sự việc là gì, và việc Mark Twain trở thành nhà xuất bản cho chính câu chuyện về các trận chiến của Grant mang một ý nghĩa trọng đại chưa từng có.

Các đối tác lúc này đã vô cùng bận rộn. Những bản dự toán và giá cả cho khối lượng giấy khổng lồ được đem ra cân nhắc, mọi cỗ máy in có sẵn đều được ký hợp đồng bao thầu, các xưởng đóng sách được cam kết độc quyền phục vụ cho cuốn sách về Grant. Clemens sục sôi với những kế hoạch và gợi ý phân phối. Webster phát cuồng trong bầu không khí cuồng nhiệt của chiến dịch lớn. Đơn xin làm đại lý ùn ùn kéo đến.

Vào những ngày đó, các đại lý phát hành sách đặt trước chia cả nước thành từng khu vực, và Webster đã triệu tập những người đứng đầu các đại lý này về New York để "ra lệnh" cho họ về cuốn sách mới. Đây không phải thời điểm để làm ăn nhỏ giọt, và Webster đã tỏ ra vô cùng bản lĩnh. Đến khi những con người ấy trở về nhà, họ gần như đã cam kết tiêu thụ một phần tư triệu bộ Hồi ký Grant, và họ tin rằng con số dự toán này vẫn còn khá thận trọng.

Webster bấy giờ chuyển đến một cơ ngơi rộng rãi và bề thế hơn. Ông thuê một kho hàng tại số 42 phố 14 Đông, quảng trường Union, và quy tụ xung quanh mình một đội ngũ trợ giúp đắc lực. Bỗng chốc, ông đã trở thành nhà xuất bản nổi tiếng nhất trên thế giới.

Nguồn: Việt Nam Thư Quán dịch từ Project Gutenberg
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 22 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.