Ngoài việc xuất bản cuốn *The Prince and the Pauper*, tác phẩm của Clemens xuất hiện khá ít trên mặt báo trong năm 81. Một chương ban đầu được dự định dành cho cuốn sách, mang tựa đề “Câu chuyện của đứa trẻ chịu đòn thay” (Whipping Boy's Story), đã được ông gửi cho tờ *Bazaar Budget*, một ấn phẩm đặc biệt được in tại Hartford. Đó là câu chuyện về “Con bò đực và bầy ong” mà sau này ông đã phác thảo lại để dùng trong *Joan of Arc*, chính là tình tiết người cha của Joan cưỡi bò đực đi dự đám tang. Howells nhận thấy tình tiết đó làm gián đoạn mạch truyện của hoàng tử, và chúng ta có lẽ cũng thấy tiếc nuối ít nhiều khi nó bị lược bỏ khỏi câu chuyện về Joan.
Truyện ngắn mang đề tài quân sự “A Curious Episode” được đăng trên tờ *Century Magazine* số ra tháng Mười Một. Việc Clemens nghe được câu chuyện chứ không phải tự bịa ra đã được trình bày rõ ràng và đầy đủ ngay trong những đoạn văn mở đầu của ông. Tuy nhiên, một “Độc giả xoi mói” lại thấy cần thiết phải viết thư cho một tờ báo ở New York để bàn về nguồn gốc của câu chuyện đó:
Tôi là một người ái mộ các tác phẩm của ông Mark Twain, và do đó, khi nhìn thấy mục lục của tờ *Century* số tháng Mười Một, tôi đã mua ngay và giật mình lật tìm bài viết mang tên ông, tựa đề “A Curious Episode”. Khi bắt đầu đọc, tôi thấy nó quen thuộc một cách kỳ lạ, và chẳng mấy chốc tôi nhận ra đó là một câu chuyện có thật, được kể cho tôi nghe vào mùa hè năm 1878 bởi một sĩ quan pháo binh thuộc quân đội Hoa Kỳ. Xin hỏi: Phải chăng ông Twain chờ đợi công chúng tin rằng câu chuyện này xuất phát từ bộ óc thông minh của chính ông ta?
Chớp lấy cơ hội để có được “bài viết” của Mark Twain, vị chủ biên liền chuyển đoạn cắt báo ấy cho Clemens và hỏi xem ông có muốn giãi bày gì về vấn đề này không. Tình cờ là Clemens quen vị chủ biên này rất rõ, và ông thực sự có điều muốn nói, không phải để đăng báo, mà để cho riêng vị chủ biên đó nghe.
Thói quen của báo chí là bắn lén sau lưng một người rồi hò hét đòi người đó phải bước ra công khai chứng minh rằng bản thân lúc ấy không hề dính líu đến chuyện đê tiện nào, đó quả là một thói quen tuyệt vời đối với những kẻ thấy nó có thể biện minh được. Tôi cho rằng người thông tín viên của ông không ngu ngốc chút nào, mà hoàn toàn và đích thị là một kẻ ác tâm. Hắn ta thừa biết từ đầu đến cuối bài “A Curious Episode” không hề có lấy một bóng dáng gợi ý nào cho thấy câu chuyện là sản phẩm bịa đặt; hắn thừa biết mình không có căn cứ gì để cố thuyết phục công chúng rằng tôi đã ăn cắp câu chuyện rồi nỗ lực tâng bốc nó như một sáng tác văn chương; hắn cũng thừa biết rằng khi đặt câu hỏi kết luận kia, hắn mang một động cơ đê hèn, bằng không hắn đã gửi thư hỏi thẳng tôi, chứ không đời nào đem ra bêu rếu trước công chúng.
Tôi chưa bao giờ làm tổn hại gì đến ông theo bất kỳ cách nào, và tôi nghĩ ông không có quyền in bức thư đó; hoàn toàn không có quyền, cũng chẳng có lấy một lời bào chữa nào. Còn về việc trả lời công khai kẻ thông tín viên kia ư, tôi thà đi đôi co nơi công cộng với bất kỳ ả đĩ điếm nào còn hơn.
Vị chủ biên đáp lại bằng một lời thừa nhận sai lầm đầy nam tính và thẳng thắn. Ông đã không xem lại kỹ bài báo trên tờ *Century* trước khi cho đăng bức thư kia.
“Lá thư của ông đã cho tôi một bài học,” vị chủ biên nói. “Lỗi thuộc về tôi vì đã không tìm hiểu kỹ các bằng chứng. Xin hãy chấp nhận lời xin lỗi của tôi.”
Mark Twain vốn là người vô cùng nhạy cảm trước những lời bóng gió trên mặt báo. Không phải lúc nào cũng vậy. Đôi khi ông chỉ cười trừ hoặc hoàn toàn dửng dưng. Thậm chí, trong những năm tháng cuối đời, ông hiếm khi bận tâm đọc bất cứ điều gì viết về mình, dù tốt hay xấu; thế nhưng vào thời điểm mà chúng ta đang viết đây — giai đoạn đầu thập niên tám mươi — ông rất sắc sảo trước mọi lời bình luận của báo chí. Sự nhạy bén về khiếu hài hước, cùng với sự thấu hiểu sâu sắc hơn nữa về những yếu kém của con người, đã khiến ông bỏ qua nhiều chuyện mà người khác có thể coi là sự lăng mạ; nhưng nếu điều được in ra chỉ đơn thuần là một lời bôi nhọ vô cớ, một sự quy chụp không thể tha thứ, ông lại dễ nổi giận và lên kế hoạch trả đũa. Đôi khi ông nung nấu ý định trả thù bằng những vụ kiện phỉ báng đòi bồi thường thiệt hại nặng nề. Đôi khi ông viết những lời đáp trả cay độc, nhưng bà Clemens đã không cho phép ông in chúng ra.
Có bận, ông còn lên kế hoạch viết tiểu sử về một chủ bút nọ — kẻ có vẻ như đang tiến hành một chiến dịch công kích cá nhân có chủ ý nhằm phá hoại hạnh phúc của ông. Clemens từng nghe nói rằng những bài viết xúc phạm đang được in trên tờ báo của kẻ đó; bạn bè ông, với thói quen phóng đại thường lệ, quả quyết rằng những lời chế giễu và thô tục ấy xuất hiện gần như mỗi ngày, thường xuyên đến mức gây ra bàn tán xôn xao trong dư luận.
Thế là quá đủ. Ông lập tức bắt tay vào thu thập dữ liệu — những dữ liệu bất lợi — liên quan đến quá khứ của vị chủ bút kia. Ông thậm chí còn thuê người sang tận nước Anh để thu thập thông tin về nạn nhân của mình. Một trong những cuốn sổ tay của ông vẫn còn lưu giữ các ghi chép ấy; chỉ vài chi tiết thôi cũng đủ cho thấy cuộc tấn công sắp tới sẽ khủng khiếp nhường nào.
Khi một nhà tự nhiên học phát hiện ra một loài động vật mới, ông ta viết bài về nó vì lợi ích của khoa học. Chẳng bận tâm dù đó là một loài động vật khó ưa. Đây là một loài động vật mới, và vì sự nghiệp của xã hội, nó phải được ghi chép lại. Nó chính là con chồn hôi của giống loài chúng ta... Nó hoàn toàn và đích thị là một kẻ như Guiteau nhưng lại bị bỏ quên đi lòng can đảm...
Những bức chân dung khắc thép vẽ hắn ta như một thứ đần độn, từ thủa nhỏ cho đến lúc trưởng thành — khoảng một tá bức rải rác trong suốt cuốn sách — tất cả đều phải giống hắn ta y đúc.
Nhưng thôi, hãy gác lại phần còn lại đi. Khi ông đã quá say mê với dự án của mình, bà Clemens — người đã để cho cơn bão cuồng phong tự gặm nhấm bớt sự dữ dội của chính nó — bỗng gợi ý rằng có lẽ sẽ tốt hơn nếu nhờ ai đó đến kiểm tra lại các số báo lưu trữ xem thực tế người ta đã nói gì về ông. Thế là ông tự đặt mua tờ báo đó và giao cho một người thợ bắt tay vào rà soát những số báo cũ. Hãy để chính ông kể lại đoạn kết của câu chuyện này qua bức thư gửi cho Howells:
Kết quả từ người của tôi ở New York vừa gửi đến sáng nay. Ồ, thật là một đống đổ nát thảm hại của những hy vọng tràn trề! Những cuộc tấn công “gần như mỗi ngày” trong suốt hai tháng trời hóa ra chỉ gồm có: (1) những lời phê bình bất lợi về cuốn *P. & P.* từ một tên đần độn nổi giận trên tờ *London Athenaeum*, (2) mấy đoạn trích từ một người Anh phẫn nộ nào đó trên tờ *Pall Mall Gazette*, kẻ đã dành cho tôi lời khen ngợi to tát là nghiêm khắc quở trách một tên ngốc tưởng tượng nào đó đã dám đặt tôi ngang hàng với Rabelais, (3) một nhận xét về bữa tối ở Montreal, phảng phất một chút châm biếm gần như vô hình, và (4) một nhận xét về việc từ chối bản quyền ở Canada, dẫu không mấy thiện cảm nhưng cũng chẳng hẳn là ác ý; và dĩ nhiên, những lời phê bình bất lợi mà không mang ác ý thì chẳng có kẻ ngốc nào lại đi tự chuốc lấy bực bội vào người làm chi.
Đấy, con ngáo ốc khổng lồ của tôi chỉ có vỏn vẹn bấy nhiêu thôi đấy! Cậu có thể tưởng tượng nổi có một kẻ lại đi nổi đóa lên vì một nguyên nhân cỏn con đến thế không? Riêng tôi thì chịu. Không hiểu lũ bạn bè của tôi lúc ấy nghĩ gì mà lại có thể thổi phồng ba bốn chuyện vô hại ấy thành tận hai tháng ròng rã với những lời chế giễu và lăng mạ diễn ra hằng ngày?
Cô đọng lại, màn tuôn trào ác ý to tát này thực chất chỉ vỏn vẹn thế này: một lời trêu chọc (người ta chẳng thể moi ra được điều gì nghiêm trọng hơn thế). Một lời trò đùa, và chỉ thế thôi; bởi vì những lời phê bình từ nước ngoài thì không tính, vì chúng là các vấn đề mang tính thời sự, và hoàn toàn thích hợp để đăng trên báo của bất kỳ ai...
Thôi nào, ngọn núi của tôi đã sinh ra một con chuột, và quả thực đó là một con chuột đủ nhỏ bé, Chúa mới biết rõ điều đó. Để rồi ba tuần làm việc vất vả của tôi đành phải tống cổ vào cái xó xỉnh nhục nhã ấy. Khỉ thật, thà tôi đi kiếm mười nghìn đô la với ít rắc rối hơn nhiều còn hơn.
Howells nhắc lại sự việc này, rồi kết luận:
Thế là tờ báo được tha bổng và mạng sống của vị chủ bút được bảo toàn. Kẻ khốn nạn ấy chẳng bao giờ, chẳng bao giờ biết được rằng hắn đã suýt mất mạng như thế nào, kèm theo những màn dạo đầu ngập tràn điều nhục mạ không thể tin nổi, cùng với một hậu vận đắm chìm trong sự phỉ báng muôn thuở.