Đó là những tuần lễ chờ đợi đầy sốt ruột, với những ngày tâm trạng cứ dao động giữa chán nản tột cùng và phấn khích tột độ, khi con lắc cảm xúc cứ lắc lư qua lại giữa hy vọng và tuyệt vọng. Ban ngày, Clemens cố gắng vùi đầu vào công việc thật lực; còn những buổi chiều và đêm, ông lao vào các hoạt động xã hội như những bữa tối, buổi tiêu khiển, tiệc tối, dạ vũ, và nhiều thứ khác nữa. Ông liên tục nhận được lời mời múc, được săn đón bởi những tầng lớp vui tươi và vĩ đại nhất; “Jamie” Dodge đã phong cho ông một danh hiệu rất ư phù hợp: “Người đẹp New York”. Trong những bức thư gửi về nhà, ông miêu tả chi tiết rất nhiều buổi tiệc tùng và sự cuồng nhiệt mà ông đã dồn vào đó, đồng thời ca ngợi sự hồi phục sức khỏe tuyệt vời của bản thân cùng khả năng miễn nhiễm hoàn toàn với sự mệt mỏi. Ông quy điều này là do sự phớt lờ chế độ ăn uống cũng như giờ giấc ngủ nghỉ đều đặn; nhưng chúng ta có thể đoán rằng đó là hệ quả của sự nhẹ nhõm sau khi trút bỏ gánh nặng lên những đôi vai tài chính vững chãi hơn. Henry Rogers đã gánh vác hộ ông.
Rogers nói: “Việc mày mò công việc của một người bạn khi tôi đã chán ngấy chuyện của chính mình đem lại cho tôi sự thư thái. Anh cứ tận hưởng đi. Hãy để tôi thử giải câu đố này một chút.”
Và Clemens, dẫu lương tâm có đôi chút cắn rứt, vẫn vâng lời, như thói quen của ông vào những lúc như vậy. Trong bức thư gửi vợ (lúc bấy giờ đang ở Paris, tại khách sạn Hotel Brighton), ông viết:
Ông ấy không phải kẻ tầm thường, mà là một người tinh tế, vô cùng tinh tế và nhã nhặn. Tôi thực sự không nỡ đè nặng trái tim nhân hậu và bộ óc làm việc quá sức của ông ấy, nhưng ông ấy đã hào hứng nhận lời ngay và bảo rằng việc giúp đỡ bạn bè không phải là gánh nặng, mà là một niềm vui. Khi tôi đến vào tháng Chín, lạy Chúa! viễn cảnh lúc ấy mới đen tối làm sao, tuyệt vọng làm sao, tuyệt vọng đến mức vô phương cứu chữa! Webster & Co. buộc phải có một khoản tiền nhỏ nếu không muốn sụp đổ ngay lập tức. Tôi vội vã chạy về Hartford — tìm đến những người bạn của mình — nhưng họ chẳng mảy may động lòng, cũng chẳng mấy quan tâm, và tôi thấy xấu hổ vì đã cất công đến đó. Chính nhờ ông Rogers, một người xa lạ, mà tôi nhận được số tiền và được cứu rỗi. Và rồi — khi vẫn còn là một người xa lạ — ông ấy đã tự nguyện gánh vác sứ mệnh cứu vớt cuộc đời tài chính của tôi mà không hề khiến tôi phải bận lòng (với sự tế nhị vốn có của mình) rằng bản thân đang nhận một món quà bố thí hay lòng thương hại. Ông ấy đã dành thời gian cho tôi — thứ thời gian mà không ai có thể mua được với giá 100.000 đô-la một tháng — không, thậm chí gấp ba lần số tiền đó cũng không mua nổi.
Ông nói thêm rằng một người bạn vừa gợi ý cho Webster & Co. xuất bản một cuốn sách vạch tội từng nhân vật chóp bu của Standard Oil.
Tôi đã muốn nói rằng người duy nhất tôi quan tâm trên đời này, người duy nhất tôi bất chấp quái gì, người duy nhất đang đổ mồ hôi sôi nước mắt để cứu tôi và gia đình tôi khỏi cảnh chết đói lại chính là một tay trùm Standard Oil. Nếu cô hiểu tôi, cô thừa biết tôi có muốn cuốn sách đó hay không.
Nhưng tôi đã không nói thế. Tôi nói rằng tôi chẳng muốn cuốn sách nào sất; tôi chỉ muốn rút chân khỏi cái ngành xuất bản này và mọi công việc kinh doanh, tôi có mặt ở đây là vì mục đích đó và sẽ thực hiện cho bằng được nếu có thể.
Ông kể về việc mình đã chơi bi-a với Rogers, không biết mệt mỏi như mọi khi, cho đến khi vị triệu phú nhìn ông với vẻ bất lực và hỏi:
“Anh không bao giờ biết mệt à?”
Và ông đáp:
“Tôi không biết cảm giác mệt mỏi là gì. Ước gì tôi biết.”
Ông viết về việc cùng ông Rogers đến Madison Square Garden để xem một trận đấu quyền Anh do ngôi sao quyền lực lúc bấy giờ là James J. Corbett biểu diễn. Đi cùng ông có Tiến sĩ Rice, cùng các họa sĩ Robert Reid và Edward Simmons thuộc Câu lạc bộ The Players. Họ có năm chỗ ngồi trong một lô ghế, và chẳng mấy chốc Stanford White liền ghé qua dẫn Clemens vào phòng thay đồ của nhà vô địch.
Corbett có một khuôn mặt đẹp, khiêm tốn và rụt rè, lại thêm việc sở hữu một thể hình hoàn mỹ và đẹp đẽ nhất thế giới. Tôi đã nói:
“Cậu đã hạ gục Mitchell & có lẽ cậu sẽ hạ luôn Jackson vào tháng Sáu — nhưng thế vẫn chưa hết chuyện đâu. Cậu sẽ phải đối đầu với tôi đấy.”
Anh ta đáp, với vẻ nghiêm túc đến mức người ta dễ tưởng anh ta đang nói thật:
“Không, tôi sẽ không lên võ đài đấu với anh đâu. Thật không công bằng hay đúng đắn khi đòi hỏi điều đó. Lỡ như anh hạ gục được tôi, không phải vì tài nghệ của anh, mà hoàn toàn do một cú đấm vô tình, thì danh tiếng của tôi sẽ tan thành mây khói còn anh thì vớ được tiếng tăm gấp bội. Anh đã quá nổi tiếng rồi và không nên tước đoạt danh tiếng của tôi làm gì.”
Corbett từng có một thời gian dài làm nhân viên ngân hàng Nevada Bank ở San Francisco.
Có rất nhiều trận đấu quyền Anh nhỏ diễn ra để giải trí cho khán giả; rồi cuối cùng Corbett cũng xuất hiện trên võ đài và 8.000 có mặt lúc đó đã phát cuồng vì phấn khích. Hai người bạn họa sĩ của tôi phát cuồng trước thể hình của anh ta. Họ bảo chưa từng thấy thứ gì tiệm cận sự hoàn hảo đến thế ngoại trừ các bức tượng Hy Lạp, mà thậm chí tượng còn chẳng vượt trội hơn.
Corbett đấu 3 hiệp với nhà vô địch hạng trung người Úc — ôi, xem thật đẹp mắt! — rồi buổi biểu diễn kết thúc và chúng tôi chật vật lách qua biển người đông như kiến cỏ. Khi ra đến đường, tôi phát hiện mình để quên đôi ủng trùm đi tuyết trong lô ghế. Tôi bắt buộc phải lấy lại chúng, thế là Simmons bảo sẽ quay lại lấy giúp, và tôi không hề cản anh ấy. Tôi cứ nghĩ không đời nào anh ta có thể chen nổi dù chỉ một thước vào dòng người cuồn cuộn đang đổ ào vào trong — thế mà anh ta phải lội ngược dòng tới tận 50 thước. Chỉ 3 phút sau, anh ta đã quay lại với đôi giày trên tay!
Đoán xem anh ta đã thực hiện điều kỳ diệu đó bằng cách nào? Bằng cách nói rằng:
“Xin nhường đường, các ngài — tôi đến lấy giày đi tuyết cho ông Corbett đây.”
Câu nói ấy truyền từ miệng người này sang miệng người khác, Biển Đỏ rẽ đôi, và Simmons cứ thế thong thả đi qua đi lại mà chân không hề dính nước. Đó chính là Simmons “Lối thoát hiểm”, cái tay nói nhiều vô phương cứu chữa mà anh biết đấy: Thoát hiểm — trong trường hợp khẩn cấp mang tên Simmons.
Tôi có một cuộc hẹn tại một căn biệt thự đẹp nằm sát câu lạc bộ The Players vào lúc 10 giờ 30; tôi có mặt ở đó lúc 10 giờ 45. Có khoảng ba mươi quý ông quý bà học thức và rất yêu âm nhạc tham dự — tất cả đều là người quen và rất nhiều người là bạn tâm giao của tôi. Dàn nhạc Hungary tuyệt vời đó đã có mặt (họ tính phí 500 đô-la cho một buổi tối). Trò chuyện và thưởng thức âm nhạc cho đến nửa đêm; sau đó dùng chút đồ ăn nhẹ; rồi mọi người quây quần sát lại trước mặt tôi và tôi kể cho họ nghe về Tiến sĩ B. E. Martin cùng những bức khắc axit, tiếp nối bằng lễ rửa tội theo phong cách Scotland-Ireland. Chà, câu chuyện về Martin đúng là một tuyệt phẩm đáng yêu! Tiếp theo, giọng nam cao chính của nhà hát Opera đã hát nửa tá bài tuyệt hay khiến cả hội trường phát cuồng, vâng, phát cuồng vì thích thú, với sự đệm đàn piano đầy tao nhã của chàng thanh niên đẹp trai Damrosch.
Chỉ dừng lại một nhịp ngắn, rồi ban nhạc bùng nổ trong những giai điệu khiêu vũ kỳ lạ và mãnh liệt, một nhân vật nổi tiếng người Hungary cùng vợ bước ra sàn nhảy; tôi cũng nhập cuộc — không thể kìm lại được; những người khác lần lượt lấn sân, và khung cảnh Onteora lại hiện về.
Đến 4 giờ rưỡi chiều, tôi đã nhảy cho tất cả mọi người rã giò — mà vẫn chẳng thấy mệt; chỉ là thở hổn hển một chút. Tôi lên giường lúc 5 giờ và chìm vào giấc ngủ sau mười phút. Thức dậy lúc 9 giờ và ngay lập tức ngồi viết bức thư này cho em. Tôi nghĩ mình đã viết liền mạch cho đến 2 giờ hoặc 2 giờ rưỡi. Sau đó, tôi thong thả đi bộ đến nhà ông Rogers (người ta bảo cách 3 dặm, nhưng thực ra gần hơn), đến nơi lúc 3 giờ rưỡi, nhưng ông ấy không có nhà — phải 5 giờ rưỡi mới về — thế nên tôi không đợi nữa mà ghé sang trò chuyện với Howells cho đến tận 5 giờ.
—[Người ta còn nhớ hai giai thoại về Mark Twain trong mùa đông năm ấy tại The Players:
Ngay trước Giáng sinh, một thành viên tên là Scott nói vào một ngày nọ:
“Ông Clemens, ông có một chiếc áo khoác dư treo ở phòng giữ đồ. Tôi phải đi dự đám tang của chú mình mà trời thì đang mưa rất to. Tôi muốn mượn nó.”
Chiếc áo ấy đã cũ, trong các túi áo Clemens đựng một tá những thứ lặt vặt đến não lòng gồm tẩu thuốc, khăn tay bẩn, cà vạt, thư từ và tỉ thứ linh tinh khác.
Ông nói: “Scott, nếu cậu không làm rơi mất thứ gì trong mấy cái túi áo đó thì cứ việc mặc.”
Một hai tiếng sau, Clemens phát hiện trong hộp thư của mình có giấy báo có một bưu phẩm đang ở văn phòng. Ông đến nhận và thấy một bói quà gọn gàng, trông có vẻ mang đậm không khí Giáng sinh. Ông mang nó lên phòng đọc sách với dáng vẻ phô trương.
“Này các cậu,” ông nói, “các cậu muốn chế nhạo Giáng sinh thế nào cũng được, nhưng quả thật có khối điều hay ho khi được người ta nhớ đến sau tất cả.”
Họ quây quần lại và ông mở gói quà ra. Nó chứa đầy những chiếc tẩu thuốc, khăn tay bẩn và những món đồ khác lấy từ chiếc áo khoác cũ. Scott đã cẩn thận thực hiện mọi biện pháp phòng ngừa để không làm mất chúng.
Mark Twain ngước nhìn chúng một thoáng trong im lặng, rồi ông lừ đừ cất giọng:
“Thôi được — khỉ thật cái thằng Scott. Tôi mong đám tang ông chú của nó sẽ thất bại!”
Giai thoại thứ hai liên quan đến những chiếc tách đựng trứng của The Players. Chúng vừa vặn chứa hai quả trứng, nhưng không thể nhét nổi quả thứ ba. Sáng nọ, một bồi bàn mới đến nhận order bữa sáng. Clemens nói:
“Này cậu, hãy đập ba quả trứng lòng đào vào cái tách đó cho tôi.”
Chẳng mấy chốc người bồi bàn quay lại, mang theo bữa sáng. Clemens nhìn phần trứng và hỏi:
“Này cậu, tôi vừa dặn món gì thế?”
“Thưa ông Clemens, ba quả trứng lòng đào đập trong tách ạ.”
“Và cậu đã hoàn thành đơn đó rồi chứ?”
“Thưa vâng, thưa ông Clemens.”
“Này cậu, cậu đang đùa giỡn với sự thật đấy; cả mùa đông nay tôi đã cố nhét ba quả trứng vào cái tách đó mà có được đâu.”]
Trong một bức thư khác, ông kể về bữa tối với người bạn cũ thời Comstock của mình — John Mackay — một bữa tối chẳng có lấy chút cầu kỳ nào, chỉ có súp, hàu sống cùng thịt bò muối bắp cải, hệt như những món mà họ từng say sưa thưởng thức trong những ngày tháng huy hoàng ba mươi năm trước.
Ông kể: “Những vị khách đều là những lão già tóc bạc phơ từng đi dọc bờ Thái Bình Dương, những người mà tôi từng quen biết khi họ còn trẻ và chưa bạc tóc. Chuyện trò về những ngày tháng chúng tôi lang thang phiêu bạt — từ rất lâu rồi — ba mươi năm về trước.”
Thực chất, đó là một cuộc trò chuyện về những người đã khuất. Chủ yếu là thế. Và về cung cách họ trông ra sao, những trò điên rồ ngông cuồng họ từng làm và từng nói. Bởi vì cuộc đời lúc ấy chẳng vướng bận ưu phiền, chẳng đau nhức mỏi mệt, và thời gian trong ngày (cùng ba phần tư đêm) chẳng bao giờ là đủ để tiêu hao hết sức sống cùng năng lượng dư thừa. Về cái trò đùa cướp đường lộ lúc nửa đêm chĩa súng vào đầu tôi tại vùng Gold Hill Divide lộng gió và hoang vắng, chẳng còn nhân chứng nào sống sót ngoài tôi, kẻ nạn nhân. Tối hôm qua, mấy gã già ngốc nghếch ấy đã cười đến chảy nước mắt khi nhắc lại chi tiết của tội ác đã bị lãng quên từ lâu đó.
Lại trong một bức thư khác, ông kể về một buổi tiêu khiển vô cùng tuyệt vời tại xưởng vẽ của Robert Reid. Ông cho biết có sự hiện diện của:
Coquelin;
Richard Harding Davis;
Harrison, họa sĩ vẽ tranh phong cảnh vĩ đại;
Wm. H. Chase, họa sĩ;
Bettini, nhà phát minh máy hát đĩa mới;
Nikola Tesla, kỹ sư điện lừng danh toàn cầu; hãy xem bài viết về ông ấy trên tạp chí Century số tháng 1 hoặc tháng 2.
John Drew, diễn viên;
James Barnes, một bậc thầy giả giọng xuất thần; chúa ơi, cậu phải xem anh ta biểu diễn cơ!
Smedley, họa sĩ;
Zorn, “ ”
Zogbaum, “ ”
Reinhart, “ ”
Metcalf, “ ”
Ancona, giọng nam cao chính của nhà hát Opera;
Ồ, cùng rất nhiều nhân vật khác nữa. Ai ở đó cũng từng làm nên chuyện và ít nhiều đều nổi danh theo cách riêng.
Ai đó đã chào mừng Coquelin bằng một bài phát biểu bằng tiếng Pháp rất dễ thương, John Drew làm điều tương tự với tôi bằng tiếng Anh, và rồi cuộc vui chính thức bắt đầu. Coquelin trình bày một số màn độc thoại tiếng Pháp xuất sắc — một trong số đó là hình ảnh một người Anh ngọng nghịu ngữ pháp kể một câu chuyện nhạt nhẽo bằng tiếng Pháp. Nó khiến mười lăm hay hai mươi người hiểu được cười đến chết khiếp.
Tôi kể một mẩu chuyện vui, Ancona hát nửa tá bài, Barnes trổ tài giả giọng siêu đỉnh, Harding Davis hát bài Lệnh treo cổ Danny Deever — tất nhiên là rất hay, nhưng anh ấy tiếp tục nối gót bằng bài thơ mê hoặc nhất (chẳng hiểu vì lý do gì) trong số các tác phẩm của Kipling, bài “Trên con đường tới Mandalay”, anh hát một cách đầy trìu mến, và nó chạm đến tận cùng tâm can tôi, làm tôi say đắm hơn cả bài Deever.
Chàng thanh niên Gerrit Smith chơi một vài bản nhạc khiêu vũ mê hồn, và tất cả chúng tôi cùng nhảy nhót trong khoảng một tiếng đồng hồ. Chẳng thể tìm đâu ra một đêm vui vẻ hơn đêm hôm ấy. Một vài người trong số họ than thở vì mệt mỏi, nhưng hình như tôi chẳng biết khái niệm mệt mỏi là gì.
Trong khoảnh khắc được ân xá ấy, ông tựa như một sinh vật hoang dã vừa lấy lại được tự do.
Ông nhắc đến cơn bệnh gần đây của Susy cũng như tình trạng sức khỏe kém của chính vợ mình.
Susy yêu dấu, thương yêu của anh! Sức khỏe của anh khiến anh thấy cắn rứt mỗi khi nghĩ về con bé và em.
Thật là một sự tiếc nuối khôn cùng khi em không có ai đi cùng để dìu dắt bọn trẻ, điều đó làm anh bận tâm, đau khổ, và chỉ muốn chửi thề cho bõ tức; nhưng em thấy đấy, cục cưng à, anh buộc phải bám trụ ở đây cho đến khi tìm ra đáp án xem chúng ta thực sự giàu có hay ngay cả kẻ nghèo hèn nhất trong bếp của bất kỳ ai quen biết cũng có cuộc sống sung túc hơn chúng ta.. Anh đang đứng ở đầu mép của một chiếc ván nhún, với cả gia đình túm tụm ở đầu bên kia; nếu anh nhấc chân ra——
Ông thổ lộ những hy vọng của mình với vợ như một con tàu đang cố tìm đường cập bến; có lần ông viết:
Con tàu đã lọt vào tầm mắt rồi đây....
Khi mỏ neo hạ xuống, lúc ấy tôi sẽ cất lời:
“Vĩnh biệt — một lời vĩnh biệt dài lâu — với thương trường! Tôi sẽ không bao giờ chạm tay vào nó nữa!”
Tôi sẽ sống trong văn chương, tôi sẽ đắm mình trong đó, ngụp lặn trong đó; tôi sẽ bơi trong mực đen! 'Joan of Arc' — nhưng tất cả những điều này còn quá sớm; mỏ neo chưa hạ xuống cơ mà.
Thỉnh thoảng ông lại gửi cho bà những bức điện tín bốc đồng nhằm níu giữ hy vọng. Trong bức thư gửi chị gái vào tháng Giêng, bà Clemens viết:
Mười ngày nay, giờ nào ông Clemens cũng ngóng chờ tin báo rằng Paige đã ký bản hợp đồng (mới), nhưng vẫn chưa có bức điện nào được gửi tới.... Vào ngày mùng 5 tháng này, tôi nhận được một bức điện: “Hãy trông chờ tin vui trong mười ngày tới.” Ngày 15, tôi nhận được điện: “Hãy chuẩn bị đón tin vui.” Ngày 19 là bức điện: “Đang đến gần thành công.”
Điều đó vẫn khơi gợi khiếu hài hước của bà ngay cả trong những ngày tăm tối này. Bà viết thêm rằng:
Chúng làm tôi phì cười, vì chúng rất giống với “Đại tá” đáng yêu của tôi.
Ông Rogers đã đồng ý sẽ khuất phục Paige đi đến những điều khoản hợp lý, và cùng Clemens thực hiện một chuyến đi đến Chicago. Giờ đây mọi người đều đồng lòng rằng cỗ máy hứa hẹn sẽ mang lại một gia tài kếch xù ngay khi một bản hợp đồng làm hài lòng tất cả các bên được ký kết — chỉ còn Paige và luật sư của ông ta là kỳ kèo, mặc cả về các điều khoản. Cuối cùng, một bức điện tín từ Chicago gửi về thông báo rằng Paige đã chấp thuận các điều khoản. Ngay ngày hôm đó, Clemens đã viết vào sổ tay của mình:
Đây là một cột mốc vĩ đại trong lịch sử đời tôi. Ngày hôm qua, vợ chồng tôi vẫn chỉ là những kẻ trắng tay với khoản tiền mặt vỏn vẹn đủ chi tiêu trong 3 tháng và gánh trên vai khoản nợ 160.000 đô-la, nhưng bức điện tín này đã biến chúng tôi thành những kẻ giàu sang.
Nhưng phải đến hai tuần sau thì Paige mới thực sự đặt bút ký. Đó là vào ngày mồng 1 tháng Hai năm '94, và tối hôm đó Clemens đã đánh điện tín về Paris, để bà Clemens có thể nhìn thấy nó trên đĩa ăn sáng vào đúng dịp kỷ niệm ngày cưới của họ:
“Tin vui ngày cưới. Con tàu của chúng ta đã cập bến bình an. Anh sẽ lên đường ngay khi Rogers không còn cần đến sự giúp đỡ của anh nữa.”
Thế là cái bong bóng xà phòng được tô vẽ ấy, cái thứ hư không ấy, nay lại trở nên hữu hình một lần nữa — niềm hy vọng lớn lao. Ông bận tâm với nó hệt như thể đó là một mỏ vàng thực sự với quặng và vàng thỏi chất thành đống — cái ảo ảnh, cái trò hề, cơn ác mộng ấy. Người ta chỉ muốn quay ngược thời gian trở về quá khứ, bắt ông phải đối mặt với ánh sáng và thức tỉnh ông khỏi cõi trò hề mê muội vĩ đại ấy.