Clemens và vợ đã tới Boston để tham dự một trong những buổi sum họp vui vẻ với gia đình Howells — những buổi gặp gỡ kéo dài qua nhiều năm, ở đầu hành trình này hay chặng đường khác. Họ đã dùng bữa trưa cùng Longfellow tại Craigie House, và khi trở về Hartford, Clemens kể lại cho Howells nghe việc bà Clemens đã vui mừng và phấn chấn thế nào trong chuyến thăm đó. Ông cũng thú nhận về những hình phạt mình phải chịu vì những lỗi lầm thông thường:
Tôi bị “mắng một trận” vì để bà Howells cứ bận tâm mãi về tách cà phê của bà ấy, trong khi nó “còn ngon hơn chán so với thứ chúng tôi uống ở nhà.” Tôi bị “mắng” vì tội ngắt lời bà C. vào phút chót khiến bà mất cơ hội giục ông nhớ gửi lại bản thảo đó cho cô ấy khi mấy thợ in làm xong. Tôi lại bị “mắng” một lần nữa vì dám nhại lại lão Đại tá James say xỉn. Tôi bị “mắng” vì nhắc đến việc bức chân thật của ông Longfellow bị hư hại nhẹ; và khi cơn bão đã tạm lắng xuống, tôi rụt rè thú nhận rằng mình đã bóng gió gợi ý với anh rằng chúng tôi chẳng có lấy một chiếc khung ảnh nào, và nếu anh không phiền mách nước cho ông Houghton, v.v., v.v., v.v., thì phu nhân liền cứng họng mất nguyên một phút. Sau đó bà nói:
“Sao anh lại có thể làm thế, Youth! Lại đi nhờ anh Howells, với một bản tính nhạy cảm như thế, thực hiện một việc thật đáng ghê tởm là—”
“Ồ, Howells sẽ không bận tâm đâu! Em không hiểu Howells rồi. Howells là một người mà—”
Bà đã bỏ đi mất. Nhưng George lại là người đầu tiên bà chạm mặt ở ngoài sảnh, thế là bà trút hết giận lên đầu George. Tôi thấy mừng vì điều đó, bởi ít ra nó đã cứu được lũ trẻ.
Về sau, Clemens từng thừa nhận rằng sự giáo hóa đối với ông không diễn ra bằng những bước nhảy vọt, mà từ từ, vô cùng từ từ; và trong những năm tháng sau này, khi hiện thân ngọt ngào ấy đã rời khỏi cuộc đời ông, việc kể lại những chuyện đó mang lại cho ông một niềm an ủi đầy xót xa — có lẽ là để thú nhận một cách trọn vẹn rằng ông đã từng là một gánh nặng lớn nhường nào đối với bà.
Ông thường kể về việc trong suốt một thời gian dài, ông đã che giấu thói hay chửi thề của mình trước mặt bà ra sao; kể về một buổi sáng nọ, khi tưởng rằng cánh cửa giữa phòng ngủ và phòng tắm đã khép chặt, ông đang ở trong đó cạo râu và thay đồ, vừa làm những việc nhiêu khê ấy vừa lẩm bẩm những từ ngữ chỉ dành cho chốc lát riêng tư nhất; kể về lúc ông phát hiện ra chiếc áo sơ mi định mặc bị đứt mất một cúc áo, bèn ném phăng nó qua cửa sổ ra sân kèm theo những lời lẽ thích hợp, rồi ném tiếp một chiếc áo sơ mi khác cũng ở tình trạng tương tự, cùng với một vài chiếc cổ áo, cà vạt và các vật dụng trong phòng tắm, làm trang hoàng rực rỡ cả những bụi cây bên ngoài — nơi người ta đang đi qua để đến nhà thờ; kể về khoảnh khắc tột cùng ấy khi ông nghe thấy một tiếng ho khẽ và quay lại thì phát hiện ra cửa đang mở toang! Phòng tắm chỉ có độc nhất một cánh cửa, và ông biết mình thế nào cũng phải bước qua mặt bà. Ông thấy mặt cắt không còn giọt máu và dạ dày cuộn lên, bèn ngồi xuống vài phút để suy tính. Ông quyết định cứ vờ như bà đang ngủ, rồi cứ thế hiên ngang bước ra ngoài và đi xuyên qua phòng, ngẩng cao đầu như thể chẳng có điều gì phải bận tâm lương tâm. Ông đã thử làm vậy, nhưng không thành công. Đi được nửa đường băng qua phòng, ông nghe thấy một giọng nói bất ngờ cất lên nhắc lại đúng câu chửi rủa khủng khiếp vừa rồi của ông. Ông quay lại thì thấy bà đang ngồi bật dậy trên giường, nhìn ông với ánh mắt sắc lẹm nhất mà bà có thể tìm thấy trong tâm hồn dịu dàng của mình. Sự hài hước của tình huống bỗng vụt qua đầu ông.
“Livy,” ông nói, “nghe nó giống thế cơ à?”
“Tất nhiên là giống rồi,” bà bảo, “chỉ là tệ hơn thôi. Em muốn anh phải nghe xem nghe nó tai họa thế nào.”
“Livy,” ông nói, “anh sẽ rất đau lòng nếu nghĩ rằng mỗi khi mình thề thốt mà âm thanh lại phát ra thế kia. Em bắt đúng từ rồi đấy, Livy, nhưng em lại chẳng biết nhịp điệu gì cả.”
Thế mà suốt cuộc đời mình, ông chưa từng bao giờ cố ý làm tổn thương bà, trái lại còn tôn thờ bà và kiêu hãnh vì quyền uy của bà. Howells ca ngợi lòng trung thành tuyệt đẹp và dịu dàng của ông dành cho bà là “phẩm chất cảm động nhất trong một tâm hồn vô cùng chung thủy.”
Đó là một phần lớn lao hơn trong con người ông so với tình cảm của hầu hết những người đàn ông khác dành cho vợ họ, và bản thân bà cũng xứng đáng nhận được tất cả sự tôn sùng mà ông có thể trao, tất cả sự tận tụy, tất cả sự vâng lời tuyệt đối, nhờ vào sức mạnh và vẻ đẹp nhân cách vượt trội của bà.
Bà che chở cho các tác phẩm của ông một cách đầy thiêng liêng; và khi điểm lại những bản thảo mà ông từng bị thuyết phục để bỏ đi, cùng một số bản thảo đã qua biên tập, người ta phần nào hình dung được thế giới đọc sách mang ơn Olivia Clemens nhiều đến nhường nào. Trong số những bản thảo bị loại bỏ ấy (dường như rất hiếm khi ông tự tay hủy bỏ chúng), có rất nhiều bản, và hầu như bản nào cũng là minh chứng cho sự minh mẫn cùng sự tôn trọng cao độ của bà đối với danh dự văn chương của ông. Chúng thú vị — có những bản như vậy; chúng hấp dẫn — có những bản như vậy; chúng mạnh mẽ và đầy nam tính — có những bản như vậy; nhưng chúng không xứng tầm — là phần lớn trong số đó, dẫu rằng có một số vẫn còn dang dở vì chủ đề hoặc sự hứng thú đã cạn kiệt.
Mark Twain có xu hướng viết không khôn ngoan mà lại viết quá nhiều, chất đống hàng trăm trang bản thảo chỉ vì bộ não ông cứ cuồn cuộn như thể có hàng vạn con đom đóm, một bầy ý kiến lao vụt, lóe sáng đang đòi được giải thoát. Thường thì ông bắt đầu viết khi trong đầu chỉ có một ý tưởng mơ hồ về những gì mình định làm. Ông sẽ khởi đầu với một vài nhân vật và hoàn cảnh, phó mặc cho Chúa Trời cung cấp chất liệu khi cần thiết. Thế nên ông rất dễ bị mắc cạn bất cứ lúc nào. Còn về những nỗ lực khác — những câu chuyện “không thể dùng được” vì lý do này hay lý do khác — ông cũng dễ dàng bắt tay vào viết chẳng kém gì những loại khá hơn, bởi vì cách gì đi nữa ông cũng chẳng bao giờ phân biệt được sự khác biệt. Đó là một trong những dấu ấn của thiên tài — thứ phân biệt rạch ròi giữa thiên tài và tài năng. Thiên tài có xu hướng đánh giá một thảm họa văn chương là tác phẩm hay nhất của mình. Tài năng hiếm khi mắc phải sai lầm đó.
Trong số những dự án văn chương bị bỏ dở của những năm tháng cầm bút đầu đời này, có phần mở đầu của một cuốn sách mà chắc hẳn từng được định hình để trở thành một tác phẩm mang tên “The Second Advent” — một câu chuyện mở đầu bằng một sự thụ thai thần kỳ đầy ngờ vực ở Arkansas, để rồi chỉ dẫn đến sự quái đản và hỗn loạn về mặt văn chương. Lại có một tác phẩm khác, “The Autobiography of a Damn Fool,” một bản trào phúng về lịch sử gia đình, hoàn toàn bất khả thi; thế mà ông vẫn bắt đầu nó với một niềm hứng khởi bao la và, cho đến khi cho phép bà xem bản thảo, ông vẫn nghĩ nó đặc biệt hay. “Livy không chịu chấp nhận nó,” ông kể, “thế nên tôi đành bỏ.” Lại có một tác phẩm nữa, “The Mysterious Chamber,” mang ý tưởng mạnh mẽ và tuyệt vời, vô cùng sống động và hấp dẫn; câu chuyện kể về một chàng trai trẻ vô tình bị nhốt sau một cánh cửa bí mật trong một lâu đài cổ và không thể lên tiếng cho người ta biết. Cuối cùng, anh lang thang xuống những hầm mộ ngầm bên dưới lâu đài, và sống trong cảnh cô lập ấy suốt hai mươi năm trời. Vấn đề lương thực là điểm yếu chết người của câu chuyện. Clemens không thể nghĩ ra cách nào để giải quyết vấn đề đó, ngoại trừ việc tạo ra một đường ống dẫn rác hoặc cống ngầm từ nhà bếp — nơi người ta ném những mẩu thịt, bánh mì và các thứ đồ thừa thãi khác xuống. Ông cho thế là đủ, nhưng bà Clemens lại không đánh giá cao một thủ pháp văn chương như vậy. Clemens không thể tìm ra cách nào hay hơn để cải thiện nó, thế là nỗ lực này cũng chịu chung số phận bị đày ải đến cọc lao động, nằm trong một loạt các ngăn kéo tủ chuyên dùng ở phòng làm việc của ông. Khi Howells và những người khác ghé chơi, ông thường đọc cho họ nghe những mẩu chuyện bị vứt xó ấy, và chúng đủ thú vị cho một mục đích như vậy, thú vị hệt như những bức phác thảo mà mọi họa sĩ đều có và quay mặt vào tường.
“Captain Stormfield” đã phải chịu cảnh ghẻ lạnh trong nhiều năm trời, dù chưa bao giờ bị bỏ rơi hoàn toàn. Bản thảo này thậm chí từng được Howells gợi ý mang đi xuất bản — người sau này cũng thừa nhận rằng hồi đó mà cho xuất bản thì không ổn chút nào; và quả thực, trong lớp vỏ trần trụi nguyên thủy ban đầu của nó, câu chuyện ấy khó lòng mà được chấp nhận ngay cả trong thời đại ngày nay — thời đại có sự bao dung rộng mở hơn nhiều.
Cũng cần phải nói ở đây rằng không hề có lấy một chút bằng chứng nào (dù bản thảo có đầy rẫy bằng chứng) cho thấy bà Clemens từng quá ư nhạy cảm, hay hẹp hòi, hay thiếu hiểu biết văn chương trong những lần kiềm chế ông. Bà đã trở thành công chúng của ông, ví như vậy đấy, và chưa từng có người đàn ông nào lại sở hữu một lượng công chúng cởi mở và đầu óc minh mẫn đến thế. Đối với danh tiếng của Mark Twain, sẽ tốt hơn biết mấy nếu bà thực thi đặc quyền biên tập của mình một cách quyết liệt hơn nữa — nếu như trong tình yêu dành cho ông và sự ghen tuông vì danh tiếng của ông, bà còn khắt khe hơn nữa. Bà đã làm tất cả những gì trong sức lực của mình, từ đầu cho đến cuối, và nếu chúng ta cứ mải xoáy sâu vào giai đoạn này trong cuộc sống chung của họ, ấy là bởi nó chiếm một phần quá lớn trong câu chuyện văn chương của Mark Twain. Vào ngày sinh nhật của bà trong năm mà chúng ta đang khép lại (1875), ông đã viết cho bà một bức thư bày tỏ sự ghi nhận đối với món nợ ân tình của mình.
LIVY THÂN YÊU,— Sáu năm đã trôi qua kể từ ngày anh đạt được thành công lớn đầu tiên trong đời và chinh phục được em, và ba mươi năm đã trôi qua kể từ khi định mệnh chuẩn bị cho thành công hạnh phúc đó bằng cách đưa em đến với thế giới này. Mỗi ngày chúng ta sống bên nhau lại càng củng cố thêm niềm tin chắc rằng chúng ta sẽ chẳng bao giờ còn muốn phải chia xa nữa, cũng giống như việc chúng ta không thể tưởng tượng nổi một chút tiếc nuối nào vì đã từng gắn kết với nhau. Hôm nay em càng trở nên quý giá đối với anh hơn, cô bé ạ, so với dịp kỷ niệm ngày sinh nhật lần trước; hồi đó em còn quý giá hơn một năm trước nữa; em đã ngày càng trở nên trân quý hơn kể từ mốc kỷ niệm đầu tiên ấy, và anh không hề nghi ngờ gì rằng tiến trình quý giá này sẽ cứ tiếp diễn cho đến tận cùng.
Hãy cùng nhau hướng về những dịp kỷ niệm sắp tới, với tuổi tác và mái tóc hoa râm của chúng ta, không sợ hãi và không chán nản, với niềm tin và sự xác tín rằng tình yêu chúng ta dành cho nhau sẽ đủ lớn để làm cho những năm tháng ấy trở nên hồng phúc.
Thế nên, với tình cảm dạt dào dành cho em và các con của chúng ta, anh chào đón ngày mang đến cho em vẻ duyên dáng và sự uy nghi của tuổi ba mươi!