Mark Twain: Tiểu Sử Toàn Tập

Lượt đọc: 1900 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Clv. Những Ngày Bên Một Vị Anh Hùng Sắp Qua Đời

❊ ❊ ❊

Hợp đồng xuất bản cuốn hồi ký của Grant được chính thức ký kết vào ngày 27 tháng 2 năm 1885. Năm ngày sau, vào ngày cuối cùng và giờ cuối cùng trong nhiệm kỳ của Tổng thống Arthur cũng như của Quốc hội đương nhiệm, một đạo luật đã được thông qua nhằm đưa Grant trở lại danh hiệu Đại tướng toàn quyền với đầy đủ chế độ đãi ngộ trong danh sách quân nhân về hưu. Đạo luật nhằm đưa ra sự công nhận có phần muộn màng này đã được thúc đẩy thông qua vào phút chót, và người ta đồn rằng đồng hồ của Quốc hội thậm chí đã bị vặn lùi lại để văn bản này có thể chính thức thành luật trước khi chính quyền thay đổi.

Clemens có mặt bên Tướng Grant khi tin tức về hành động này được đọc cho ông nghe. Grant vẫn luôn khao khát sự ghi nhận đó, và điều này có ý nghĩa với ông hơn bất kỳ ai có mặt lúc bấy giờ, thế nhưng trong sổ tay của mình, Clemens đã ghi lại rằng:

Mọi gương mặt ở đó đều bộc lộ sự xúc động và xúc cảm mãnh liệt, ngoại trừ một người—Tướng Grant. Ông đọc bức điện văn, nhưng không một thoáng hay một chút thay đổi nào xuất hiện trên nét mặt sắt đá của ông. Lượng cảm xúc dâng trào trong lòng ông lớn hơn tất cả những cảm xúc khác ở đó cộng lại, thế nhưng ông vẫn có thể kìm nén mọi biểu hiện và không để lộ chút dấu vết nào.

Sự bình thản, sức chịu đựng cùng sự ân cần của Grant trong những ngày cuối đời ấy đã khiến ngay cả những người quen thuộc nhất với nhân cách cao quý của ông cũng phải kinh ngạc. Một đêm nọ, Gerhardt bước vào phòng thư viện ở Hartford với thông báo rằng anh muốn cho ân nhân của mình xem một bức tượng bán thân nhỏ bằng đất sét mà anh vừa nặn về Tướng Grant. Clemens không tỏ ra quá hứng thú với điều đó, nhưng khi tác phẩm được mở tấm vải phủ ra, ông đã trở nên vô cùng hào hứng. Ông tuyên bố rằng đây là bức chân dung đầu tiên về Tướng Grant mà ông từng thấy lại có thể đến gần với thực tế đến vậy. Ông đồng ý rằng gia đình Grant nên nhìn thấy tác phẩm này, và ông sẽ dẫn Gerhardt đi cùng vào ngày hôm sau để anh có thể có mặt kịp thời nếu họ có bất kỳ góp ý nào. Sáng hôm sau, họ đến New York và ghé thăm dinh thự nhà Grant vào buổi chiều.

Trích từ sổ tay:

Thứ Sáu, ngày 20 tháng 3 năm 1885. Gerhardt và tôi đến nhà Tướng Grant vào khoảng 2 giờ 30 phút chiều, và tôi hỏi liệu gia đình có muốn xem qua bức tượng bán thân nhỏ bằng đất sét mô phỏng vị Tướng mà Gerhardt đã nặn từ một bức ảnh hay không. Đại tá Fred và Jesse đi vắng để đón người em gái là bà Sartoris, người sẽ từ châu Âu về đến nơi vào khoảng 4 giờ 30 phút; nhưng ba người phụ nữ trong gia đình Grant đã xem xét tác phẩm và bày tỏ sự tán thành mạnh mẽ, đồng thời vô cùng cảm kích vì ông Gerhardt đã thực hiện nó. Vợ của Jesse Grant gần đây từng mơ thấy cô đang dò hỏi xem có thể tìm ra người tạo ra bức tượng bán thân của tôi ở đâu (cô ấy đã nhìn thấy hình ảnh của nó trong Huck Finn, cuốn sách được xuất bản bốn tuần trước), bởi cô muốn chính người nghệ sĩ đó nặn một bức cho Tướng Grant. Các phu nhân đã quan sát bức tượng một cách tỉ mỉ và chỉ ra những điểm chưa hoàn thiện, trong khi Gerhardt tiến hành sửa chữa lại cho phù hợp. Chẳng mấy chốc, phu nhân Tướng Grant đề nghị Gerhardt bước vào trong để diện kiến vị Tướng. Tôi vốn đã ở trong đó trò chuyện với ông, nhưng chưa từng nghĩ đến việc xin phép để một người lạ bước vào. Thế là Gerhardt cùng các quý bà và tôi bước vào trong, và cuộc kiểm tra cùng những lời nhận xét qua lại bắt đầu: “Kia kìa, tôi chắc chắn là mũi của ông ấy thế này cơ,” và, “Tôi chắc chắn là trán của ông ấy thế này cơ,” và, “Các bạn có nghĩ đầu của ông ấy thế này không?” Và thế là mọi người đi vòng quanh vị anh hùng già, người đang nằm nửa ngả trên chiếc ghế bành thoải mái, được quấn khăn ấm áp, và điềm tĩnh chịu đựng tất cả những điều đó như thể ông đã quen với việc được phục vụ như vậy. Một nét nổi bật trong tính cách của Tướng Grant chính là sự dịu dàng, nhân hậu và ngọt ngào tột bậc. Mỗi lần tôi có dịp ở bên ông—cả trước kia lẫn gần đây—tâm trí tôi đều bị thu hút bởi nét tính cách ấy. Tôi lấy làm lạ vì điều đó ít được nhắc đến hơn.

Chẳng bao lâu sau, ông bảo Gerhardt cứ mang đất sét vào và làm việc ở đó, miễn là Gerhardt không phiền lòng vì tư thế nằm nghỉ của ông. Dĩ nhiên là chúng tôi rất vui mừng. Một chiếc bàn đặt bức tượng được kéo lại phía trước ông; các quý bà rời khỏi phòng; tôi lấy một cuốn sách; Gerhardt bắt đầu làm việc; và suốt một tiếng đồng hồ, không gian chìm trong sự tĩnh lặng tuyệt đối, và lần đầu tiên trong ngày, vị Tướng có được một giấc ngủ sâu, ngon lành và bình yên. Tướng Badeau bước vào, và có lẽ đã làm gián đoạn giấc ngủ đó. Ông ấy nói lớn tiếng chẳng kém gì những người khác về độ tinh xảo tuyệt vời của bức chân dung. Ông cầm trên tay một vài tờ bản thảo và nói: “Tôi vừa đọc những gì anh viết sáng nay, thưa Tướng quân, và nó vô cùng giá trị; nó giải đáp một câu đố đã làm đau đầu bao người suốt bao nhiêu năm qua và khiến mọi thứ trở nên rõ ràng, hợp lý.” Tôi hỏi câu đố đó là gì, và ông đáp: “Đó là lý do tại sao Grant lại không mở cuộc vây hãm Vicksburg ngay sau khi chiếm được Port Hudson” (ít nhất đó là ký ức của tôi, lúc này đã gần nửa đêm, về câu trả lời của Tướng Badeau).

Bức tượng bán thân nhỏ của Grant mà Gerhardt đã thực hiện vào ngày hôm đó sau này được nhân bản rộng rãi bằng chất liệu đất nung, và đến nay vẫn được nhiều người coi là bức chân dung chuẩn xác nhất về Grant. Bản gốc hiện thuộc quyền sở hữu của gia đình.

Tướng Grant miệt mài làm việc với cuốn sách của mình. Ông có một trí nhớ tuyệt vời và làm việc rất nhanh chóng. Nhà xuất bản Webster & Co. đề nghị cung cấp cho ông một thư ký tốc ký, và điều này đã mang lại sự trợ giúp lớn lao. Thỉnh thoảng ông đọc cho chép tới mười nghìn từ trong một lần làm việc. Vào thời điểm đó từng có lời đồn đại, và về sau cũng có những ý kiến cho rằng tự thân Grant không viết cuốn Hồi ký, mà ông chỉ ghi chép các ý chính rồi được người khác phóng tác lên. Nhưng điều đó không đúng. Chính Tướng Grant đã tự tay viết hoặc đọc cho chép từng chữ của câu chuyện, sau đó yêu cầu đọc to bản thảo lên để tự mình chỉnh sửa. Ông chạy đua với thời gian, bởi ông biết rằng căn bệnh của mình là vô phương cứu chữa. May mắn thay, quãng đời còn lại của ông kéo dài hơn những gì ông từng hy vọng, dẫu cho những chương cuối cùng được viết ra khi ông đã không thể nói được nữa, và khi sự suy yếu cùng những cơn đau đớn biến công việc ấy thành một gánh nặng thực sự; thế nhưng ông chưa bao giờ nao núng hay chùn bước, chưa từng có lúc nào gợi ý rằng nên để người khác hoàn thành tác phẩm thay mình.

Vào đầu tháng 4, tình trạng của Tướng Grant trở nên vô cùng đáng báo động, và vào đêm ngày mùng 3, người ta tin rằng ông không thể sống nổi qua tới sáng. Nhưng ông vẫn chưa sẵn sàng đầu hàng số phận. Ông vực lại tinh thần và tiếp tục công việc của mình; thoạt đầu còn yếu ớt, nhưng rồi ngày càng kiên trì hơn khi mỗi ngày trôi qua dường như mang lại thêm chút ít sức lực, hoặc có lẽ đó chỉ là nhờ vào nghị lực kiên cường. Thỉnh thoảng ông tỏ ra chán nản về chất lượng tác phẩm của mình. Có lần Đại tá Fred Grant gợi ý với Clemens rằng nếu ông có thể khích lệ vị Tướng một chút thì có lẽ sẽ rất hữu ích. Từ trước tới nay, Clemens vẫn luôn dành cho vị danh tướng ấy một sự kính trọng và ngưỡng mộ lớn lao đến mức ông chưa từng mơ tới việc khen ngợi văn phong của ông.

“Tôi ngạc nhiên không kém gì người đầu bếp của Columbus khi biết rằng Columbus muốn nghe ý kiến của mình về cách Columbus đang điều khiển con thuyền.”

Tuy nhiên, ông không do dự mà đưa ra nhận xét với một lương tâm trong sáng. Grant viết cách ông đã chiến đấu; với một vẻ trang nghiêm giản dị, thẳng thắn, với một văn phong vốn chẳng có văn phong nào cả và nhờ thế lại chính là phương pháp văn chương tuyệt hảo nhất. Tình cờ là Clemens đã đem so sánh một vài chương sách của Grant với tác phẩm Bình luận về chiến tranh Gallia của Caesar, và nhận thấy, bằng tất cả sự chân thành, rằng cả hai cuốn sách đều sở hữu những giá trị cao quý giống nhau: sự sáng sủa trong diễn đạt, tính trực diện, sự giản dị, tính chân thực hiển hiện, sự công bằng và vô tư đối với cả bạn lẫn thù, sự thẳng thắn và bộc trực của một người lính, cùng sự tránh né những lời lẽ hoa mỹ vốn dĩ của nhà binh.

“Tôi đặt hai cuốn sách song song với nhau trên cùng một tầm vóc,” ông nói, “và tôi vẫn nghĩ rằng chúng thuộc về vị trí đó. Sau này tôi mới biết rằng Tướng Grant cảm thấy hài lòng trước lời đánh giá này. Điều đó cho thấy ông đơn thuần chỉ là một con người, một phàm nhân, một nhà văn chân chính.”

Chưa đầy hai tháng sau khi các nhân viên bắt đầu đi vận động đặt mua cuốn Hồi ký của Grant—tức là tính đến ngày 1 tháng 5 năm 1885—đơn đặt hàng cho sáu mươi nghìn bộ đã được gửi về, và vào ngày hôm đó, Mark Twain đã ghi chép lại một bản ước tính trong sổ tay về số lượng sách mà đất nước sẽ cần, tính toán tổng số lên tới ba mươi vạn bộ, mỗi bộ gồm hai tập. Rồi ông nói:

Nếu những chú gà con này thực sự nở ra đúng như tính toán của tôi, tiền bản quyền của Tướng Grant sẽ lên tới 420.000 đô-la, và đó sẽ là tấm séc đơn lẻ lớn nhất từng được trả cho một tác giả trong lịch sử thế giới. Cho đến thời điểm hiện tại, tấm séc lớn nhất từng được chi trả thuộc về Macaulay cho tác phẩm Lịch sử nước Anh của ông, trị giá 20.000 bảng Anh. Nếu tôi trả tiền cho vị Tướng bằng tiền xu bạc với mức 12 đô-la một pa-won, nó sẽ nặng tới mười bảy tấn.

Chắc chắn điều này phảng phất phong vị của Đại tá Sellers, nhưng rồi chúng ta sẽ sớm thấy phép tính này chuẩn xác đến mức nào.

Grant cảm thấy bầu bạn cùng Mark Twain là một nguồn cổ vũ và an ủi lớn, và Clemens luôn sẵn sàng túc trực để đến bên người đàn ông sắp qua đời bất cứ khi nào được gọi. Vào ngày 26 tháng 5, ông ghi lại những dòng này:

Thật kỳ lạ và đáng sợ khi cứ ngồi thế này và nói những lời vô nghĩa vui vẻ với Tướng Grant, trong khi ông đang mang án tử với căn bệnh ung thư quái ác ấy. Ông bảo rằng ông đã viết cuốn sách dài hơn thực tế tới 200 trang—đó không phải là một lỗi lầm tồi tệ. Cách đây không lâu, chúng tôi còn sợ rằng mình sẽ thiếu hụt tới 400 trang mới đủ độ dày.

Hôm nay đã trò chuyện với Tướng Grant về chiến dịch lớn đầu tiên của tôi và ông ấy ở Missouri vào năm 1861. Ông ấy đã bất ngờ tập kích một doanh trại trống gần Florida, Missouri, bên bờ sông Salt, nơi tôi từng chiếm đóng một hoặc hai ngày trước đó. Suýt chút nữa thì ông ấy đã chơi khăm chính nhà xuất bản tương lai của mình rồi.

Dĩ nhiên Clemens đã làm cho vị tư lệnh già vui lòng bằng câu chuyện về những ngày tháng làm lính của ông, về cách mà đại đội của ông đã bị đuổi chạy thục mạng qua những bụi cây và bùn lầy chỉ vì nghe tin đồn rằng Grant đang tiến đến. Chuyện này lọt đến tai các biên tập viên của tờ Century, những người ngay lập tức ngỏ ý mời Mark Twain viết cho chuyên mục "Loạt bài về chiến tranh" của tạp chí câu chuyện về quãng thời gian ông tham gia Cuộc nội chiến, đặc biệt là mối quan hệ chiến tranh của ông với Tướng Grant. Thế là tác phẩm “Lịch sử riêng tư của một chiến dịch thất bại” ra đời như góc nhìn riêng của Mark Twain về lịch sử Cuộc nội chiến; và dù đó không phải là một sử liệu quan trọng thì ít nhất nó cũng mang tính giải trí, và việc kể lại câu chuyện đó theo phong cách độc nhất vô nhị của Mark Twain chắc chắn đã góp phần không nhỏ vào việc mang lại niềm vui cho những ngày cuối đời đầy buồn tủi của vị cựu thủ lĩnh đối địch một thời.

Trong một lần trò chuyện, Tướng Grant đã đề cập đến câu hỏi liệu ông hay Sherman mới là người khởi xướng ý tưởng về cuộc hành quân hướng ra biển. Grant nói:

“Không ai trong chúng tôi khởi xướng ý tưởng về cuộc hành quân đó cả. Kẻ thù đã làm điều đó.”

Những lời đồn đại bắt đầu lan truyền về sự rạn nứt giữa Tướng Grant với Công ty Century, và giữa Mark Twain với Công ty Century, hệ quả từ quyết định liên quan đến cuốn sách. Một số tờ báo đã khai thác và phóng đại những lời đồn này—thậm chí có tờ còn buộc tội Mark Twain hai mặt, cáo buộc ông tìm cách thu vén một gia tài khổng lồ cho bản thân trên lưng Tướng Grant và gia đình ông. Tất cả những điều đó chỉ là những lời nhảm nhí hoàn toàn. Công ty Century, Webster & Co., Tướng Grant, và cá nhân Mark Twain đều đang làm việc trong sự hòa hợp, và chẳng có gì tồn tại ngoài những mối quan hệ cùng sự thấu hiểu chân thành nhất. Về cáo buộc làm ăn bất chính từ phía Mark Twain, điều đó vốn dĩ đã quá vô lý ngay từ lúc ấy đến mức chẳng đáng để thu hút sự chú ý dù chỉ trong khoảnh khắc. Vào cuối năm đó, Webster & Co. đã đưa ra một tuyên bố rõ ràng cho báo chí về thỏa thuận xuất bản của họ, đồng thời bác bỏ mạnh mẽ hơn nữa tin đồn cho rằng Tướng Grant không thể hoàn thành tác phẩm của mình.

Nguồn: Việt Nam Thư Quán dịch từ Project Gutenberg
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 22 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.