Mark Twain: Tiểu Sử Toàn Tập

Lượt đọc: 1770 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Cxxiv. Một Bài Phát Biểu Khác Trên “Atlantic”

❊ ❊ ❊

Vận may trong tháng Mười Hai mang lại cho Clemens cơ hội chuộc lỗi trước hội đồng Atlantic, tại một buổi tiệc sáng thết đãi Tiến sĩ Holmes.

Howells đã viết thư bàn về việc này từ tận tháng Mười, và phản ứng ban đầu của Clemens là từ chối. Đó sẽ là một thử thách không nhỏ; bởi dù đã hai năm trôi qua kể từ bữa tiệc tai họa mừng Whittier, Clemens chưa từng tham gia tụ họp cùng nhóm người đó kể từ dạo ấy, và thời gian trôi qua chẳng có ý nghĩa gì mấy. Cả Howells và Warner đều giục ông nhận lời, và cuối cùng ông đồng ý với điều kiện được phép phát biểu.

Nếu có ai đó phát biểu ở đó, tôi sẽ đòi quyền tự mình nói vài lời và được lắng nghe ngay từ những phút đầu, nếu không thì mọi chuyện sẽ vô cùng khó xử đối với tôi—và cả những người khác nữa. Nhưng các anh có thể đọc trước những gì tôi nói, và gạch bỏ bất cứ chỗ nào các anh muốn.

Howells khuyên ông không nên đưa ra bất kỳ lời giải thích nào. Clemens coi đây là một lời khuyên khôn ngoan, và chuẩn bị một bài phát biểu chỉ xoay quanh nhân vật chính của bữa tiệc.

Đó là một buổi tụ hội tuyệt vời. Hầu hết các vị khách trong bữa tiệc mừng Whittier đều có mặt, và lần này có cả sự hiện diện của các quý bà. Emerson, Longfellow, và Whittier đều ở đó, cùng với Harriet Beecher Stowe và Julia Ward Howe; ngoài ra còn có Đại tá Waring hào hoa, Stedman, Parkman, và cụ John Bigelow đáng kính, dạo ấy đã cao tuổi lắm rồi.—[Cụ qua đời năm 1911 thọ 94 tuổi.]

Howells tỏ ra thận trọng trong lời mở đầu lần này. Làm vậy sẽ tinh tế hơn nhiều. Ông chỉ nói đơn giản:

“Giờ đây, chúng ta hãy lắng nghe những lời chân thật và đúng đắn từ Mark Twain.”

Người ta kể rằng Clemens bước lên với vẻ rụt rè, nhưng đó vốn là cung cách tự nhiên của ông. Có lẽ điều đó chẳng hề cho thấy sự náo động trong tâm can mà ông thực sự đang cảm nhận.

Bề ngoài thì ông đủ bình tĩnh, và những gì ông nói thật uyển chuyển và tốt đẹp, đúng cái giọng điệu mà ông thể hiện vô cùng xuất sắc. Thiết nghĩ việc đưa bài phát biểu này vào đây là điều hoàn hảo, nhất là khi nó kể lại một câu chuyện chưa từng được ghi chép ở bất cứ đâu. Dưới đây là toàn văn bài phát biểu:

THƯA ÔNG CHỦ TỊCH, CÁC QUÝ BÀ VÀ CÁC QUÝ ÔNG,—Tôi sẵn sàng đi một quãng đường xa hơn nhiều so với chặng đường tôi đã vượt qua để được chứng kiến lễ tôn vinh Tiến sĩ Holmes, bởi tình cảm của tôi dành cho ông vẫn luôn mang một sự nồng ấm đặc biệt. Khi một người nhận được thư từ một vĩ nhân lần đầu tiên trong đời, đó là một sự kiện lớn đối với họ, như tất cả các bạn đều biết qua chính kinh nghiệm của mình. Sau đó, bạn không bao giờ có thể nhận đủ thư từ những người nổi tiếng để xóa nhòa lá thư đó hay làm phai mờ ký ức về sự ngạc nhiên thú vị cùng niềm hạnh phúc mà nó mang lại cho bạn. Thời gian trôi qua không thể biến điều đó thành tầm thường hay rẻ rúng. Chà, vị vĩ nhân đầu tiên từng viết thư cho tôi chính là vị khách quý của chúng ta, Oliver Wendell Holmes. Ông đồng thời là nhà văn lớn đầu tiên mà tôi từng ăn cắp bất cứ thứ gì, và đó là cơ chế tôi viết thư cho ông cũng như ông viết thư cho tôi. Khi cuốn sách đầu tiên của tôi vừa xuất hiện, một người bạn của tôi đã nói: “Lời đề tựa rất tao nhã.” Vâng, tôi đáp, tôi cũng nghĩ thế. Bạn tôi liền bảo: “Tôi vẫn luôn ngưỡng mộ nó, thậm chí từ trước khi tôi thấy nó trong cuốn Những kẻ khờ khải du hành.” Dĩ nhiên phản ứng đầu tiên của tôi là hỏi: “Cậu có ý gì vậy? Cậu từng thấy nó ở đâu trước đây chứ?” “Chà, tôi thấy nó đầu tiên vào vài năm trước, dưới dạng lời đề tựa của Tiến sĩ Holmes cho tập thơ Những âm điệu trong nhiều cung bậc của ông ấy.” Tất nhiên ý định đầu tiên của tôi là chuẩn bị hậu sự cho gã này, nhưng ngẫm lại, tôi tự nhủ sẽ khoan hồng cho hắn một hai phút, và cho hắn cơ hội chứng minh lời hắn nói nếu có thể. Chúng tôi bước vào một tiệm sách, và hắn đã chứng minh được điều đó. Tôi đã đánh cắp lời đề tựa đó gần như từng chữ một. Tôi không tài nào tưởng tượng nổi chuyện kỳ quái này lại xảy ra; bởi tôi nắm chắc một điều—rằng một chút kiêu hãnh luôn đi kèm với một thìa cà phê trí tuệ, và sự kiêu hãnh đó bảo vệ con người ta khỏi việc có ý thức ăn cắp ý tưởng của người khác. Đó là những gì một thìa cà phê trí tuệ có thể làm cho một người, và những người hâm mộ thường bảo tôi rằng tôi có gần cả một giỏ đầy, dẫu họ khá dè dặt khi nói về kích thước cái giỏ. Tuy nhiên, tôi đã suy ngẫm kỹ lưỡng và giải được bí ẩn ấy. Vài năm trước, tôi từng mắc kẹt vài tuần ở Quần đảo Sandwich, và đã đọc đi đọc lại những bài thơ của Tiến sĩ Holmes cho đến khi kho chứa tinh thần của tôi tràn ngập chúng. Lời đề tựa nằm ở trên cùng và rất dễ với tới, thế là dần dần tôi vô thức lấy nó. Chà, đương nhiên là tôi đã viết thư cho Tiến sĩ Holmes và thưa với ông rằng tôi không hề có ý định ăn cắp, và ông đã hồi âm theo cách ân cần nhất rằng mọi chuyện đều ổn, chẳng có tổn hại gì, đồng thời bổ sung rằng ông tin tất cả chúng ta đều vô thức nhào nặn lại những ý tưởng thu lượm được khi đọc và nghe, mà cứ ngầm tưởng chúng xuất phát từ chính bản thân mình. Ông đã nói lên một sự thật và làm điều đó một cách dễ chịu đến thế, xoa dịu vết thương của tôi một cách nhẹ nhàng và chữa lành đến mức tôi suýt thấy mừng vì mình đã phạm tội, cốt để nhận được bức thư ấy. Sau đó, tôi đã đến thăm ông và bảo ông cứ thoải mái sử dụng bất kỳ ý tưởng nào của tôi mà ông thấy thích hợp để làm nguyên sinh chất cho thơ ca. Lúc đó ông có thể nhận ra rằng tôi không hề keo kiệt chút nào; thế nên chúng tôi đã hòa hợp ngay từ phút ban đầu.—[Holmes đã viết trong thư của mình rằng: “Tôi nghi ngờ rằng Những kẻ khờ khải du hành sẽ có nhiều độc giả hơn hẳn so với Những âm điệu trong nhiều cung bậc... Cậu sẽ bị ăn cắp bản quyền thường xuyên hơn nhiều so với việc cậu đi vay mượn từ người khác.”]

Từ đó đến nay tôi đã gặp lại Tiến sĩ Holmes nhiều lần; và mới đây ông có nói—Tuy nhiên, tôi lại đang đi lạc đề quá xa khỏi mục đích duy nhất khiến tôi đứng lên phát biểu; đó là gửi lời chúc tụng đến quý vị, những đồng nghiệp của tôi trong sứ mệnh giáo dục đại chúng, đồng thời bày tỏ niềm vui khôn tả khi thấy Tiến sĩ Holmes vẫn đang ở độ tuổi sung sức, tràn đầy sức sống hào phóng, và vì tuổi tác không được quyết định bởi năm tháng mà bởi muộn phiền cùng sự suy yếu của tâm trí lẫn thể xác, tôi hy vọng sẽ còn lâu lắm nữa người ta mới có thể chân thành thốt lên rằng: “Ông ấy đang già đi.”

Bất cứ thứ gì Mark Twain có thể đã đánh mất trong dịp trước đó, nay đều quay trở lại với ông nhân lên gấp bội khi ông hoàn thành lời ca ngợi đầy hạnh phúc này. Thế là một năm của ông khép lại thật thịnh vượng. Cầu vồng hứa hẹn đã được minh chứng.

Nguồn: Việt Nam Thư Quán dịch từ Project Gutenberg
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 21 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.