Mark Twain: Tiểu Sử Toàn Tập

Lượt đọc: 2069 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Chương 115
Hartford Và Bi-a

❊ ❊ ❊

Clemens vốn chẳng mấy thiết tha làm việc khi rời xa phòng nghiên cứu ở Elmira của mình. “Văn học Về Những Sự kiện Hào hiệp” (viết cho tờ Atlantic) có lẽ là tác phẩm hoàn chỉnh duy nhất của ông trong mùa đông năm 1877-1878. Ông vẫn luôn loay hoay với “Chuyến thăm Thiên đàng,” và sau một lần cấu trúc lại, Howells đã gợi ý rằng ông nên cho xuất bản nó thành sách ở Anh, với lời tán thành của Dean Stanley, mặc dù đây có lẽ chỉ là một lời khuyên nửa đùa nửa thật. Câu chuyện cứ thế tiếp tục nằm trong góc khuất.

Clemens có một cuốn sách mới trên thị trường—một cuốn sách nhỏ nhưng mang lại lợi nhuận. Công ty của Dan Slote đã phát hành cuốn Sổ tay Cắt dán của Mark Twain cho ông, và vào cuối kỳ trả nhuận bút đầu tiên, họ đã gửi báo cáo bán được hai mươi lăm nghìn bản; một con số quá đủ cho một cuốn sách không chứa nổi một từ nào mà các nhà phê bình có thể khen ngợi hay chê bai. Ngay sau đó, Slote lại phát hành cho ông một cuốn sách nhỏ khác mang tên “Punch, Brothers, Punch!”—ngoài bài phác thảo sinh động đó, cuốn sách còn chứa “Những ghi chép ngẫu nhiên” và bảy tuyển tập khác.

Mark Twain đã bị cám dỗ bước chân vào lĩnh vực diễn thuyết trong mùa đông năm đó, không phải bởi bất kỳ lời mời nào—dù chúng đủ nhiều—mà bởi ý tưởng về một sự kết hợp mà ông nghĩ không chỉ sinh lợi mà còn thú vị. Thomas Nast đã đạt được thành công lớn với các buổi diễn thuyết châm biếm của mình, và Clemens, khi nhớ lại lời đề nghị từ lâu của Nast, thấy nó vô cùng hấp dẫn. Ông viết với đúng phong cách quen thuộc của mình:

THÂN GỬI NAST,—Tôi không nghĩ mình sẽ còn bước lên bục giảng đường lần nào nữa cho đến khi thời điểm tôi thốt lên, “Tôi chết trong sự vô tội” đến. Nhưng những lời mời cũ kỹ y như thế cứ tiếp tục bay đến. Tôi đã từ chối tất cả, vẫn như mọi khi, dù cũng vô cùng cám dỗ, vẫn như mọi khi.

Giờ đây, tôi từ chối không phải vì tôi ngại nói chuyện trước khán giả, mà vì (1) đi du lịch một mình sao mà buồn tẻ đến nao lòng, và (2) gánh vác toàn bộ chương trình là một trách nhiệm bóp nghẹt mọi niềm vui.

Do đó, tôi nay xin đề nghị với anh điều mà anh từng đề nghị với tôi vào năm 1867, mười năm trước (khi tôi còn là một kẻ vô danh)—tức là, anh đứng trên bục vẽ tranh, còn tôi đứng bên cạnh để chửi mới khán giả. Tôi sẽ vô cùng thích thú được lang thang khắp nơi (đến các thành phố lớn—không muốn đến mấy chỗ nhỏ), với sự đồng hành của anh.

Ý tưởng của tôi không phải là làm béo bở các bầu sô diễn thuyết và các viện hàm lâm bằng chiến lợi phẩm, mà là cất tất cả số đồng đúc ấy một cách thành kính thành hai đống bằng nhau, rồi bảo người họa sĩ và diễn giả rằng, “hãy hấp thụ chúng đi.”

Chẳng hạn, [ở đây là một kế hoạch và danh sách dự kiến các thành phố sẽ ghé thăm]. Thư viết tiếp:

Cứ cho tổng doanh thu là 100.000 đô-la trong bốn tháng rưỡi, và lợi nhuận từ 60.000 đến 75.000 đô-la (tôi cố gắng đưa ra con số đủ lớn, rồi mặc công chúng tự cắt giảm xuống).

Tôi đã không đưa Philadelphia vào danh sách vì tên Pugh nắm giữ thị trấn đó, và mùa đông năm ngoái, khi tôi có một chuyến đọc truyện ngắn, hắn chỉ trả tôi có 300 đô-la, rồi lại ngụy biện rằng buổi hòa nhạc của hắn (tôi đọc mười lăm phút giữa một buổi hòa nhạc) ngốn của hắn một khoản tiền khổng lồ, thế nên hắn không tài nào trả thêm được nữa. Tôi thừa sức dựng lên một buổi hòa nhạc khá khẩm hơn chỉ với một thùng mèo.

Tôi đã hình dung ra hai hoặc ba bức tranh và bịa ra những lời bình kèm theo, để xem mọi chuyện sẽ ra sao. Tôi thấy vô cùng thích thú.

Thôi, anh cứ suy nghĩ kỹ đi, Nast, rồi gửi cho tôi vài dòng. Chúng ta sẽ có khối trò vui đấy.

Chắc chắn đây sẽ là một sự kết hợp sinh lợi, nhưng Nast vốn chẳng mặn mà gì với việc đứng trên bục diễn thuyết—ông nghĩ mình đã từ bỏ nó suốt đời. Thế rồi Clemens lại an phận với những ngày bên lò sưởi, nơi luôn mang lại cho ông niềm an ủi lớn lao hơn cả. Lũ trẻ đang ở độ tuổi “vừa biết mua vui, lại vừa dễ được mua vui.” Dù ở trường hợp nào, chúng cũng mang lại cho ông vô số trò giải trí khi ông không thích viết lách. Chúng đã nhận ra khiếu kể chuyện của bố chúng, và trước khán giả này, ông có thể tha hồ phóng đại tùy thích. Đôi khi chúng còn phụ giúp bằng cách đưa ra các đề tài. Chúng mang cho ông một bức tranh, bắt ông phải bịa ngay ra một câu chuyện cho nó mà không được chần chừ dù chỉ một giây. Đôi khi chúng gợi ý tên của một số loài động vật hoặc đồ vật nào đó, và đòi hỏi chúng phải được biến thành một câu chuyện cổ tích. Nếu nghe thấy tên của bất kỳ sinh vật hay nghề nghiệp mới nào, thể nào chúng cũng đem ra làm nguồn cảm hứng ngẫu hứng. Có lần ông đột ngột được yêu cầu bịa ra một câu chuyện từ một tay thợ sửa ống nước và một con “trăn xiết cổ” (bawgunstrictor), thế mà ông vẫn hoàn thành xuất sắc. Ở một bên thư viện, dọc theo các kệ sách nối liền với bệ lò sưởi, là vô số đồ trang trí và tranh ảnh. Ở một đầu là bức tượng bán thân của một cô bé, mà chúng gọi là “Emeline,” và ở đầu kia là bức tranh sơn dầu vẽ một con mèo. Khi cạn kiệt các đề tài khác, nhà tiểu thuyết gia buộc phải dựng lên một câu chuyện một cách ngẫu hứng và không cần chuẩn bị trước, bắt đầu từ con mèo, đi qua đám đồ lặt vặt trưng bày, và kết thúc bằng “Emeline.” Đó là một quy trình bất di bất dịch. Ông không được phép bắt đầu bằng “Emeline” và kết thúc bằng con mèo, cũng như không được phép đưa vào một món đồ trang trí từ bất kỳ góc nào khác trong phòng. Ông có thể biến tấu câu chuyện nhiều tùy ý. Trên thực tế, ông bắt buộc phải làm điều đó. Lộ trình của các chương trong câu chuyện, từ con mèo cho đến “Emeline,” là một lối mòn quen thuộc và lúc nào cũng đầy thú vị.

Ông nhường căn phòng làm việc sang trọng của mình cho lũ trẻ để làm một thứ phòng ươm mầm và phòng chơi, rồi dời chỗ viết lách của mình, thoạt đầu là đến một căn phòng phía trên chuồng ngựa, sau đó là phòng bi-a—nơi mà suy cho cùng, ông thích hơn bất kỳ chỗ nào khác, bởi nó nằm tận tầng ba biệt lập, và ông có thể khua mấy quả bóng bi-a quanh bàn để tìm kiếm cảm hứng.

Phòng bi-a trở thành đại bản doanh của ông. Ông tiếp khách ở đó và bắt họ nhập cuộc chơi. Nếu họ biết chơi thì quá tốt; còn nếu không biết chơi thì lại càng hay—ông có thể đánh bại họ một cách tơi bời, và ông vô cùng thích thú với những chiến thắng kiểu đó. Cứ vào mỗi tối thứ Sáu, hoặc thường xuyên hơn, một nhóm nhỏ những người mê bi-a lại tụ tập, chơi bời đến tận khuộn, kể chuyện và hút thuốc mịt mù cho đến khi căn phòng ngập trong làn khói xanh, tự an ủi bằng ly rượu Scotch nóng hổi và tình bằng hữu chan hòa. Mark Twain luôn có một niềm đam mê mãnh liệt với môn bi-a. Ông chẳng bao giờ thấy chán trò chơi ấy. Ông có thể chơi suốt đêm. Ông cứ ở lại cho đến khi người cuối cùng gục ngã vì kiệt sức; rồi ông sẽ tiếp tục một mình khua mấy quả bóng quanh bàn. Ông thích phát minh ra những trò chơi mới và những luật lệ mới cho những trò chơi cũ, thường là tự nghĩ ra ngay tại trận một luật lệ nào đó để áp dụng cho một cú đánh hay vị trí cụ thể nào trên bàn. Ông cực kỳ thích thú khi làm điều đó, tự đặt ra luật để đem lại lợi thế cho cú đánh của mình, rồi ra điều phẫn nộ sâu sắc khi các đối thủ phản bác phán quyết của ông và áp đảo ông. S. C. Dunham là một trong những thành viên thuộc “Câu lạc bộ Tối thứ Sáu,” theo cách họ gọi, cùng với Henry C. Robinson quá cố lâu năm, và Ned Bunce độc nhất vô nhị, cùng F. G. Whitmore; và căn phòng cũ kỹ trên tầng thượng ấy, với chiếc ban công nhỏ hướng ra ngoài, vang vọng tiếng nói và tiếng cười của họ trong những ngày mà cuộc đời và thế giới đối với họ hãy còn trẻ trung. Clemens đôi khi ngâm nga cho họ nghe:

Nào, hãy rót đầy ly, và trong ngọn lửa mùa xuân

Quăng đi chiếc áo mùa đông của sự ăn năn;

Con chim thời gian chỉ còn một quãng đường ngắn

Để tung cánh bay, và con chim ấy đang cất cánh.

Thơ của Omar lúc bấy giờ hãy còn là thứ mới mẻ ở bờ bên này Đại Tây Dương, và họ là những tín đồ đến sớm của triết học “hãy ăn, hãy uống và vui lên” đầy thanh thản trong những vần thơ của Fitzgerald. Mark Twain có lối ngâm thơ đầy truyền cảm và âm vang; đám bạn chơi lúc nào cũng sẵn sàng lắng nghe khi ông cất giọng đọc:

Vì một số người chúng ta yêu, những người đáng yêu nhất và tuyệt vời nhất

Mà dòng thời gian cuồn cuộn đã chắt chiu từ mùa màng của mình,

Đã cạn ly rượu của họ trước chúng ta một hai vòng,

Và từng người một lặng lẽ bò vào giấc ngủ ngàn thu.

Ồ, hãy tận dụng tối đa những gì chúng ta còn có thể tiêu pha,

Trước khi chính chúng ta cũng chìm xuống lớp bụi mờ;

Bụi lại hoàn bụi, rồi nằm dưới lớp bụi sâu,

Không rượu, không tiếng hát, không ca sĩ, và—không Hồi kết.

—[Tập 'Rubaiyat' đã xuất hiện lần đầu tiên ở Hartford ít lâu trước đó trên một cột trích đoạn được đăng trên tờ Courant.] Twichell liền viết cho Clemens một tấm bưu thiếp:

“Hãy đọc (nếu anh chưa đọc) những đoạn trích từ Omar Khayyam, ở trang nhất tờ Courant sáng nay. Tôi nghĩ chúng ta sẽ phải mua cuốn sách này bằng được. Tôi chưa từng bắt gặp bất cứ thứ gì diễn tả những suy nghĩ nhất định của tôi một cách chuẩn xác đến thế. Và đây lại chỉ là một bản dịch thôi đấy. Hãy đọc nó đi, rồi chúng ta sẽ cùng bàn bạc. Có cái gì đó trong đó rất giống với đoạn văn của Emerson mà anh đã đọc cho tôi nghe tối qua, thực ra là đồng nhất về tư tưởng luôn.

“Quả thực Omar này là một nhà thơ lớn. Dù sao đi nữa, ông ấy cũng đã mang lại cho tôi một sự khai sáng vô bờ bến vào sáng nay.

“Chúc anh mau khỏe,

J. H. T.”

Câu nói “chỉ là một bản dịch” của Twichell theo thời gian đã mang một vẻ hài hước nhất định.

Nguồn: Việt Nam Thư Quán dịch từ Project Gutenberg
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 21 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.