Mark Twain: Tiểu Sử Toàn Tập

Lượt đọc: 1802 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Cxxvii. Thư Từ, Câu Chuyện Và Dự Định

❊ ❊ ❊

Bạn đọc chắc hẳn không khỏi lưu tâm đến số lượng lớn những bức thư mà Samuel Clemens đã viết cho người bạn William Dean Howells; thế mà số có thể nhắc tới ở đây lại tương đối ít. Ông vẫn luôn viết thư cho Howells, về mọi đề tài trên đời; bất cứ điều gì thoáng qua trong tâm trí ông — từ công việc kinh doanh, văn chương cho đến chuyện cá nhân — ông đều phải viết ra cho Howells bằng được.

Có bận, chẳng biết viết gì hơn, ông gửi cho Howells một loạt điện văn, mỗi bức là một khổ thơ trích từ một bài thánh ca cổ, có lẽ với ý nghĩ chúng có thể mang lại đôi chút an ủi.—[“Clemens lúc bấy giờ và trong nhiều năm liền có thói quen viết thư cho tôi kể về những gì ông đang làm, và còn hơn thế nữa, về những gì ông đang trải nghiệm. Không có sự việc nào lọt vào trí tưởng tượng của ông, dù trong sinh hoạt thường nhật hay ngoài đời, mà ông lại không muốn viết cho tôi biết, và ông viết với sự dồi dào tối đa cùng lối kịch tính hóa dạt dào, đôi khi dài tới hai mươi hoặc bốn mươi trang:” (My Mark Twain, tác giả W. D. Howells.)] Bất cứ chuyện kỳ thú nào xảy ra trong gia đình, ông liền ghi lại ngay để làm quà giải trí cho Howells. Một số sự việc gia đình ấy mang đậm hương vị của nét hài hước xuất sắc nhất ở ông. Có lần ông viết:

Đêm qua, lúc tôi chuẩn bị đi ngủ, bà Clemens liền bảo: “George chưa đem con mèo xuống dưới hầm; Rosa bảo nó vẫn đang bị nhốt trong phòng kính trồng cây đấy.” Thế là tôi đành xuống lầu để lo cho Abner (con mèo).

Khoảng ba giờ sáng, nhà tôi đánh thức tôi dậy và nói: “Em chắc chắn là nghe thấy tiếng con mèo ở phòng khách. Anh đã làm gì với nó thế?” Tôi đáp lại với sự tự tin của một kẻ vừa xoay sở làm được đúng việc một lần trong đời, rằng: “Anh đã mở cửa phòng kính, tháo hệ thống báo động ở phòng sách, và mở toang mọi thứ ra, thế nên chẳng còn vật cản nào giữa nó với dưới hầm cả.”

Ngôn từ quả không đủ sức diễn tả nỗi chán ngường của người phụ nữ ấy. Nhưng ý tứ trong lời cô ấy là thế này: “Ở trong phòng kính thì nó chẳng thể gây ra chút tác hại nào; vậy mà anh lại phải đi mở hoang toàn bộ ngôi nhà cho nó và bọn trộm hoành hành, cứ đinh ninh rằng nó sẽ thích mấy cái thùng than hơn là phòng khách. Nếu anh có anh Howells giúp sức thì em chỉ khán phục chứ không đến nỗi ngạc nhiên, bởi em biết hai người hợp lại sẽ đủ sức làm nên chuyện; thế mà anh lại có thể tự mình nghĩ ra một trò ngớ ngẩn hoành tráng đến thế thì quả là em không sao hiểu nổi.”

Thế đấy, bạn thấy chưa, ngay cả cô ấy cũng biết cách trân trọng những tài năng của chúng ta cơ mà....

Tôi đã gác bút trong suốt những giờ phút bận rộn này, và chẳng định quay lại làm việc cho đến khi chúng tôi đi nghỉ hè vào bốn hay sáu tuần nữa. Do đó tôi viết thư cho anh, không phải vì có điều gì muốn nói, mà bởi anh thì không cần phải hồi âm và chiều nay tôi lại đang cần việc để làm.

Vị bá tước đích thực đã——

Thứ Sáu, mùng 7.

Thôi, khỏi cần bận tâm về vị bá tước đích thực ấy làm gì; hắn ta chẳng qua chỉ muốn mượn tiền mà thôi. Tôi chưa từng thấy vị bá tước Mỹ nào lại không có ý đồ đó.

Sau một chuyến đi Boston, trong đó bà Clemens có mua sắm một ít đồ mỹ nghệ trang trí, ông viết:

Bà Clemens giờ đây có hai đề tài bất hủ: bảo tàng những chiếc vỉ lò sưởi mà bà đã sưu tầm và bữa tối của anh. Thật khó mà phân định xem bà ngưỡng mộ bên nào hơn. Có lúc bà nghiêng về bên này, có lúc lại ngả sang bên khác; nhưng tôi thì cứ kiên định ngả về bữa tối vì tôi có thể thưởng thức được món đó, chứ còn về khoản vỉ lò sưởi thì tôi chẳng có chút hoa tay nào. Cả ngày nay, một đoàn xe tải của hãng Adams Express cứ nối đuôi nhau xếp hàng trước cửa nhà để giao vỉ lò sưởi đấy.

Với một giọng điệu nghiêm túc hơn, ông nhắc đến nghệ sĩ vĩ cầm cao tuổi Ole Bull cùng người vợ mà họ đã có dịp gặp gỡ trong chuyến thăm, và niềm vui sướng của họ khi được hội ngộ cặp đôi có tấm lòng đôn hậu ấy.

Clemens đã viết một số tác phẩm ngắn vào mùa xuân năm đó, phần lớn đều được đăng trên tạp chí Atlantic. “Edward Mills và George Benton,” một trong những đóng góp vào thời gian này, là một bài giảng đạo đức qua việc phơi bày một cảnh tượng thảm hại của con người cùng sự cuồng tín lầm đường lạc lối.

Tác phẩm ấy mang lại một bọc thư ngợi khen, không chỉ từ tầng lớp giáo dân mà còn từ cả giới chức nhà thờ, và phần nào có lẽ đã góp phần đập tan thứ chủ nghĩa tình cảm ngớ ngẩn vốn thường biểu hiện qua việc tung hô những tên tội phạm giật gân thành anh hùng. Thói quen ấy nhìn chung đã mai một đi nhiều. Mark Twain đã viết rất nhiều lần về đề tài này, dù chưa bao giờ sắc bén hơn thế trong trường hợp cụ thể này. “Bà McWilliams và tia chớp” là một truyện ngắn khác trên Atlantic, một tác phẩm đi kèm với “Trải nghiệm của bà McWilliams với chứng nghẹn màng họng,” và mang cùng một phong cách vô cùng thú vị — một phong cách mà ở đó Mark Twain thường đạt đến đỉnh cao sự nghiệp — việc tái hiện lại một khung cảnh không quá khác biệt về mặt tính cách so với bức thư kể về “con mèo” vừa được trích dẫn ở trên: một sự việc có thể có thật hoặc không, nhưng hoàn toàn có khả năng đã xảy ra, xấp xỉ như những gì được ghi lại. Rose Terry Cooke đã viết:

Con người đáng sợ kia, sao anh lại biết được cách cưỡi ngựa xem hoa của tôi trong một trận giông bão cơ chứ? Hay anh đã lẻn vào trong tủ quần áo hoặc rình rập trên mái nhà kho thế hả?

Tôi cầu mong cho anh bị mưa ướt sũng; và tệ nhất là anh lại làm cho tôi phải phì cười trước chính mình; những nỗi sợ hãi có thật của tôi quay lại nhăn nhở chế giễu tôi: chúng thật uy nghi, thế mà anh lại biến chúng thành nực cười.

Năm tới, hãy cứ đến đây thử xem, để rồi có bốn ngôi nhà nằm cách anh chưa đầy chục thước bị sét đánh trúng, lúc đó hãy xem anh còn viết nổi một bài báo với thái độ giễu cợt bực mình ấy nữa hay không.

Thú thật là tôi ghét anh lắm, nhưng mà anh buồn cười thật đấy.

Bên cạnh công việc của chính mình, ông còn ấp ủ một kế hoạch dành cho Orion. Bản thân Clemens từng dốc sức viết một cuốn tự truyện hoàn toàn trung thực; một tài liệu trong đó những việc làm, lỗi lầm, thậm chí cả tâm trạng và suy nghĩ thầm kín nhất của ông đều phải được ghi lại một cách chân thực. Ông đã nhận ra đó là một nhiệm vụ bất khả thi. Ông thành thật thừa nhận rằng mình thiếu can đảm, thậm chí thiếu cả năng lực thực sự để thốt lên những con chữ phơi bày trần trụi tâm hồn mình, nhưng ông tin rằng Orion đủ sức gánh vác nhiệm vụ ấy. Ông thừa biết anh trai mình là một người trung thực đến mức nào, sẵn sàng thú nhận những khiếm khuyết ra sao, và khao khát được dấn thân vào một công việc văn chương nhường nào. Mark Twain tin chắc rằng nếu Orion ghi chép lại chi tiết cuộc đấu tranh dài đằng đẵng và mệt mỏi của mình, chuỗi những nỗ lực cùng thất bại, những giấc mơ và nỗi thất vọng trong quá khứ, song song với những tội lỗi do bất cẩn hay cố ý, thì nó sẽ tạo nên một trong những tài liệu nhân sinh vô giá hệt như những gì mà Benvenuto Cellini, Casanova và Rousseau đã để lại.

“Hãy cứ kể câu chuyện của chính mình cho bản thân nghe,” ông viết, “phơi bày trọn vẹn mọi sự xấu xí ghê tởm, chẳng giấu giếm điều gì. Hãy gạt bỏ ý niệm về độc giả và mọi thứ gây vướng víu.”

Orion, khi ấy đang ở Keokuk, từ lâu đã từ bỏ trang trại nuôi gà cùng đủ thứ dự án kinh doanh khác. Anh từng thử sức với nghề bảo hiểm, khai mỏ, báo chí, nghề in ấn cũ kỹ của mình, và cứ sau mỗi lần chán ngản lại gỡ rồi treo tấm bảng hành nghề luật sư lên. Ngoài chuyện làm ăn ra, anh ta còn trải qua những phen sóng gió khá ngoạn mục. Anh đã đổi chính trị ba lần (hai lần trong một ngày), và đổi đạo cũng chừng ấy lần. Có bận, khi đang diễn thuyết chính trị trên đường phố vào ban đêm, một đoàn diễu hành của phe đối lập (mà anh vừa mới quay lưng từ bỏ) đi ngang qua, mang theo mấy tấm áp phích phát sáng rực rỡ mà chính tay anh đã làm cho họ vào ngày hôm trước. Cuối cùng, sau khi giảng bài một chuỗi các bài về chủ nghĩa vô thần, anh đã bị Giáo hội Trưởng lão rút phép thông công và nguyền rủa xuống vạc dầu vĩnh cửu. Thế nên anh ta đang vô cùng thèm khát bất kỳ trò tiêu khiển mới mẻ nào, và cuốn Tự truyện đã hấp dẫn anh ta. Anh lao vào công việc với một sự nhiệt tình hừng hực, viết khoảng một trăm trang về thời thơ ấu của mình với sự chi tiết và thẳng thắn đến giật mình, rồi gửi bưu điện cho em trai để kiểm duyệt.

Chúng vượt ngoài mọi kỳ vọng của Mark Twain; thậm chí còn hơn cả những gì ông mong đợi. Ông liền chuyển chúng cho Howells với sự mãn nguyện tột cùng, đồng thời gợi ý rằng, sau khi cắt gọt một số chỗ, nên đem xuất bản ẩn danh cho độc giả của tờ Atlantic.

Nhưng gu thẩm mỹ về chủ nghĩa hiện thực của Howells lại có những giới hạn của nó. Ông thấy câu chuyện rất hấp dẫn — quả thực là đầy dằn vặt và quặn thắt tâm can — và sau khi kiên quyết khuyên không nên ấn hành, ông đã gửi trả lại nó.

Lúc này, Orion đang cặm cụi viết với tốc độ từ mười đến hai mươi trang mỗi ngày, gửi đi liên tục ngay khi vừa viết xong, trong lúc lòng dũng cảm còn đang phơi phới và nhiệt huyết vẫn cháy bỏng. Clemens, cứ mỗi sáng nhận được một bưu kiện, chẳng mấy chốc liềnâm ỉ chán nản, rồi sinh ra cảm giác bị săn đuổi, và cuối cùng thì thấy phát cuồng lên. Ông viết thư hối hả giục Orion dừng tay, giục anh hãy để bản thảo dồn ứ lại, rồi gửi trọn vào một bưu kiện lớn khi hoàn thành. Orion đã làm theo cách đó, và cũng phải công bằng mà nói rằng ít ra trong trường hợp này, anh đã kiên trì bám trụ với công việc cho đến tận cùng cay đắng và nản lòng. Và mọi chuyện đã có thể trở thành đúng như những gì Mark Twain hằng mơ tưởng, nếu như Orion vẫn duy trì được tinh thần tự sự giản dị như ở những trang đầu. Thế nhưng anh lại lạc lối vào những ngóc ngách thần học; vào những cuộc tranh luận về việc mình bị rút phép thông công và tư tưởng vô thần, dẫu chúng đủ thẳng thắn nhưng lại thiếu đi sức hút đối với con người.

Về già, Mark Twain từng có lần nhắc đến bản tự truyện của Orion trên ấn bản in cùng nỗi thất vọng của chính ông, điều mà ông quy là do Orion đã chệch hướng khỏi ý tưởng thú nhận thành thật và không giới hạn để tự tôn mình lên làm anh hùng — một nhận định hoàn toàn không có cơ sở, và bắt nguồn từ một trong những sự nhầm lẫn kỳ lạ giữa ký ức và trí tưởng tượng từng không ít lần dẫn đến sự đảo lộn hoàn toàn sự thật. Một phần bản thảo của Orion đã bị thất lạc và hủy hoại, nhưng chừng ấy mảnh vụn còn sót lại cũng đủ cho thấy sự trung thành của nó đối với kế hoạch ban đầu. Đó chỉ là một chuỗi dài những hy vọng mong manh, nỗ lực vô ích và nỗi nhục nhã ê chề. Đó là câu chuyện về một cuộc đời đầy rẫy sự thất vọng; về một con người đã bị thế giới đánh gục, vùi dập và nghiền nát cho đến khi chẳng còn gì trong tay ngoài sự thú tội để mà buông xuôi.—[Howells, trong bức thư bàn về những chương mở đầu, đã nói rằng có ngày chúng sẽ trở thành chất liệu tuyệt vời. May thay, những chương đầu tiên ấy đã được lưu giữ lại, và như bạn đọc có thể còn nhớ, chúng đã cung cấp phần lớn chi tiết về thời thơ ấu cho cuốn tiểu sử này.]

Dù ấn tượng sau này của Mark Twain về bản thảo của người anh trai có ra sao đi nữa, thì câu chuyện về sự thất bại và nỗi thất vọng trong đó cũng từng thúc đẩy ông hành động một cách thiết thực vào thời điểm bấy giờ.

Cách đó vài năm, ở Hartford, Orion từng giục ông ký các hợp đồng xuất bản theo hình thức chia đôi lợi nhuận, thay vì nhận tiền bản quyền theo phần trăm. Nhớ lại chuyện cũ, Clemens đã kiên quyết đòi áp dụng cơ chế ấy cho việc ấn hành cuốn 'A Tramp Abroad', và khi khoản doanh thu đầu tiên gửi về, ông nhận ra rằng bản hợp đồng mới này mang lại lợi thế vô cùng lớn cho mình. Ông nhớ đến sự lo lắng của Orion trong vấn đề đó, và giờ đây coi đó là một cái cớ hợp lý để đặt người anh trai lên một nền tảng tài chính vững chắc.

Từ những mối nghi ngờ mà anh đã gieo rắc trong lòng tôi nhiều năm trước đã nảy nở ra kết quả này, ấy là: trong vòng mười hai tháng tới, tôi sẽ thu về 40.000 đô la từ cuốn Tramp này, thay vì chỉ 20.000 đô la. 20.000 đô la, sau khi đã trừ đi thuế má và các chi phí khác, thì đối với người đầu tư chỉ đáng giá chừng 75 đô la mỗi tháng, thế nên từ nay về sau tôi sẽ bảo anh Perkins [luật sư kiêm đại lý tài chính của tôi] viết séc cho anh đúng số tiền đó hàng tháng.... Việc này chấm dứt luôn chuyện vay mượn, và từ nay anh có thể tự nhủ rằng mình đang sống không phải bằng tiền đi mượn, mà bằng đồng tiền do chính sức lao động của mình làm ra một cách sòng phẳng, chẳng hề vướng chút ô uế hay mùi vị của sự bố thí nào cả, và anh cũng có thể ngẫm ra rằng số tiền mà anh vẫn nhận từ tôi sẽ được trừ vào khoản hóa đơn nặng ký mà nhà xuất bản tiếp theo sẽ phải gánh chịu nếu muốn có được một cuốn sách do tôi viết.

Kể từ dạo đó trở đi, Orion Clemens coi như có trong tay một gia tài vững chắc trị giá hai mươi nghìn đô la — cho đến tận ngày qua đời, và sau ông là người vợ góa. Việc chu cấp khoản tiền này dưới dạng một nguồn thu nhập định kỳ rõ ràng là tốt hơn cho ông rất nhiều so với việc giao trọn toàn bộ số vốn lớn vào tay ông.

Nguồn: Việt Nam Thư Quán dịch từ Project Gutenberg
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 21 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.