Đương nhiên là còn nhiều điều thú vị hơn thế. Cuộc sống ở điền trang chẳng khi nào vắng bóng niềm vui khi mùa hè trở lại; còn mùa đông mang đến những vị khách quý và những dịp hội ngộ rộn ràng. Vợ chồng Ngài Henry Stanley, trong chuyến thăm châu Âu, đã được đón tiếp tại tư gia của nhà Clemens, và Clemens đã đi đến Boston để giới thiệu Stanley với thính giả trong buổi diễn thuyết của ông. Con trai của Charles Dickens, cùng với vợ và con gái, ghé thăm ít lâu sau đó. Một sự cố trong chuyến viếng thăm của họ giờ đây ngẫm lại thấy khá buồn cười. Ở nước Anh có một tập tục đòi hỏi người chủ nhà phải báo hiệu giờ đi ngủ cho khách bằng cách đưa cho họ một ngọn nến đã thắp sáng. Bà Clemens biết rõ tục lệ này, nhưng lại không đủ can đảm để áp dụng nó trong chính ngôi nhà của mình, và các vị khách thì chẳng biết cách nào khác để giải tỏa tình thế; kết quả là tất cả ngồi thức muộn hơn bình thường rất nhiều. Cuối cùng, chính Clemens đã gợi ý rằng có lẽ các vị khách muốn đi nghỉ.
Robert Louis Stevenson từ Saranac xuống, và Clemens đã đến thăm ông tại khách sạn St. Stevens ở New York, nằm trên Phố Eleventh Đông. Stevenson có lời dặn bác sĩ là phải ra phơi nắng càng nhiều càng tốt, và trong những ngày ngắn ngủi gặp gỡ nhau, ông và Clemens thường đi bộ ra Quảng trường Washington, ngồi lên một chiếc ghế đá và trò chuyện. Họ bàn luận về bao nhiêu điều — triết học, con người, sách vở; thật tiếc làm sao khi những cuộc trò chuyện ấy đã không được ghi chép lại.
Stevenson là một người vô cùng ngưỡng mộ các tác phẩm của Mark Twain. Ông kể rằng trong một lần vẽ chân dung gần đây, ông đã nằng nặc đòi đọc to cuốn Huck Finn cho họa sĩ nghe, một người Pháp, kẻ thoạt đầu còn phản đối nhưng cuối cùng đã hoàn toàn bị cuốn hút bởi câu chuyện của Huck. Trong một bức thư Stevenson gửi cho Clemens, ông viết:
Cha tôi, một cụ già, đã bị thuyết phục để đọc cuốn Roughing It (niềm vui thông thường của cụ là nghiên cứu thần học), và sau một buổi tối đọc sách, cụ đã tuyên bố: “Tôi hoảng thật rồi. Một người ở tuổi tôi mà cười nhiều thế này thì chắc chắn không ổn chút nào.”
Nhân tiện nhắc đến, biết bao nhiêu thư từ từ thời kỳ này vẫn còn lưu lại, và một số lá thư mới kỳ lạ làm sao! Nhiều bức trong số đó là những lời thỉnh cầu đủ điều, chủ yếu là xin tiền — có người phụ nữ xin khoản thu nhập của đúng một ngày, được ước tính một cách dè dặt là năm nghìn đô-la. Clemens hiếm khi hồi âm những lá thư vô lý như vậy; nhưng có bận nọ, ông bắt đầu một loạt bài đáp thư không bao giờ gửi đi — nghĩa là những bức thư mà ông trút hết bầu tâm sự chỉ để giải tỏa cảm xúc và khôi phục lại sự cân bằng trong tâm hồn. Ông đã viết một lời tựa cho loạt thư này. Trong đó ông nói:
... Bạn nhận được một bức thư. Bạn đọc nó. Hầu như chắc chắn nó sẽ tạo ra một trong ba kết quả: 1, sự hài lòng; 2, sự khó chịu; 3, sự dửng dưng. Tôi không cần phải bàn gì về các mục 1 & 3 cả; ai cũng biết phải xử lý những loại thư ấy ra sao; chính mục số 2 mới là đối tượng tôi nhắm tới. Đó là loại thư chất chứa đầy phiền muộn.
Khi bạn nhận được một bức thư bực bội thì điều gì xảy ra? Nếu bạn còn trẻ, bạn sẽ đáp lời ngay lập tức, tức khắc — và gửi đi cái thứ bạn vừa viết ấy. Khi ở tuổi bốn mươi thì bạn làm gì? Lúc đó bạn đã nhận ra rằng một bức thư viết trong cơn giận dữ là một sai lầm trong chín mươi chín trường hợp trên tổng số một trăm; rằng nó thường gây tổn hại cho hai người, và lúc nào cũng làm tổn hại một người — chính là bạn. Bạn đã phát chán với việc tự làm tổn hại mình rồi hối hận; thế nên bạn cùm kẹm, bạn xiềng xích, bạn lấy xích sắt khóa chặt cái thôi thúc điên cuồng muốn viết một bức thư đốp chát hạ nhục đối phương. Bạn sẽ chờ một ngày hoặc là chết đi cho rồi. Nhưng trong lúc đó thì bạn làm gì? Chà, nếu là giờ ăn tối, bạn cứ ngồi thừ ra ở bàn ăn trong suốt bữa; bạn cố xua đi và góp chuyện; bạn chớm mở lời ba bốn lần, nhưng câu trả lời cứ chết ngúm trên môi — tâm trí bạn đâu có ở đó; lòng dạ bạn đâu có ở đó. Bạn bỏ cuộc, chìm nghỉm hẳn vào một khoảng lặng sâu không đáy; mọi người phải gọi bạn hai ba lần mới thu hút được sự chú ý của bạn, rồi lại phải nhắc lại lần nữa thì bạn mới hiểu. Cảnh tượng này cứ kéo dài suốt cả buổi tối hôm đó; chẳng ai có thể làm bạn hứng thú với bất cứ chuyện gì; bạn trở thành kẻ vô tích sự, một nguồn năng lượng ảm đạm, một gánh nặng. Cuối cùng bạn cũng lên giường đi ngủ; thế nhưng vào lúc ba giờ sáng, bạn vẫn tỉnh táo y như lúc ban đầu. Thế là chúng ta thấy bạn đã làm gì trong suốt chín tiếng đồng hồ — ở bề ngoài. Nhưng bên trong bạn đã làm gì? Bạn đang viết thư — trong tâm trí mình. Và tận hưởng nó nữa chứ, điều đó hoàn toàn chính xác; không thể chối cãi được. Bạn đang lột da người viết thư cho bạn bằng ngây bút tưởng tượng của mình; bạn đang đập nát óc hắn, mổ bụng hắn, băm hắn ra từng mảnh nhỏ, và rồi — làm lại tất cả từ đầu. Suốt chín tiếng đồng hồ.
Đó là khoảng thời gian hoài phí, bởi vì bạn chẳng có ý định đưa bất kỳ sự điên rồ nào trong số đó lên giấy rồi đem gửi đi cả. Vâng, bạn biết điều đó, và tự thú nhận điều ấy — nhưng bạn phải làm sao đây? Phương dược của bạn ở đâu? Liệu có ai dám cả quyết rằng một người có thể ra lệnh cho cơn giận dữ ghê gớm nhường ấy rằng: Hãy cút đi, và được tuân lệnh hay sao?
Không, anh ta không thể; điều đó chắc chắn là sự thật. Vậy thì, anh ta phải làm gì? Tôi sẽ giải thích bằng gợi ý có trong đoạn mở đầu của mình. Trong suốt chín tiếng đồng hồ đó, anh ta đã viết tới bốn mươi bảy bức thư đầy phẫn nộ — trong tâm trí. Giá mà anh ta đặt dù chỉ một bức trong số đó lên giấy, nó đã mang lại cho anh ta sự nhẹ nhõm, tiết kiệm được tám giờ phiền muộn, và lại còn đem đến cho anh ta một giờ khoái cảm rực lửa nữa.
Anh ta không được gửi bức thư này đi; anh ta hiểu điều đó, và vì thế anh ta có thể trút hết toàn bộ cơn thịnh nộ của mình; chẳng có hại gì cả. Anh ta chỉ viết nó để tống khứ cái chất cay đắng ra ngoài mà thôi. Nói theo cách nào đó, anh ta giống như một ngọn núi lửa: việc tưởng tượng mình đang phun trào chẳng ích gì; anh ta phải mở toang miệng hứa của mình và thực sự trút bỏ gánh nặng nham thạch không thể chịu đựng nổi nếu muốn được thanh thản.
Trước khi viết xong trang giấy đầu tiên, đôi khi sự nhẹ nhõm đã xuất hiện rồi. Từ thời điểm đó, anh ta trở lại với bản tính hòa nhã.
Đôi khi sức nặng lớn và nóng bức đến mức người ta viết tới ba bức thư mới đi đến được một bức có thể gửi đi được; một bức rất giận dữ, một bức đỡ giận hơn, và một bức mang tính tranh luận với những tàn lửa còn hơ húm đây đó. Anh ta cất những bức này vào ngăn kéo và rồi làm một trong hai việc — gạt bay toàn bộ vấn đề khỏi tâm trí hoặc viết lại một bức thư đúng mực rồi đem gửi.
Cho đến tận ngày nay, đôi khi hai ba lần một năm tôi vẫn mất bình tĩnh và gửi đi một bức thư có phần quá nhiệt — hoặc thường là điện tín hơn. Nhưng thế vẫn còn hơn là làm điều đó cả trăm lần một năm, như tôi từng làm vào nhiều năm trước. Có lẽ tôi vẫn viết số lượng thư nhiều xấp xỉ trước đây, nhưng tôi cất chúng vào ngăn kéo. Đợi chúng đừng nên bị vứt đi. Một bức thư cũ rích như thế có giá trị chẳng khác gì một bài giảng đạo đối với kẻ đã viết ra nó. Nó làm cho anh ta cảm thấy mình thật nhỏ bé và tồi tệ, nhưng — chà, cảm giác đó rồi cũng phai nhạt. Bức giáo lý nào cũng vậy cả thôi; nhưng bài giảng ấy dẫu sao cũng mang lại chút ít tác dụng. Một bức thư cũ lạnh ngắt như thế khiến bạn tự hỏi làm sao mà mình từng có thể nổi giận đùng đùng vì mấy chuyện không đâu.
Những bức thư đáp lời không được gửi đi vốn định dùng kèm với phần mở đầu này thì có đủ cả và nhìn chung đều mang giọng điệu vô cùng phừng phừng. Một mẫu ví dụ là đủ. Nó được viết gửi cho chủ tịch một ủy ban bệnh viện.
THƯA ÔNG,—Nếu tôi là Smithfield, chắc chắn tôi sẽ ra ngoài, tìm cái gì đó mà nấp vào rồi đỏ mặt tía tai lên cho rồi. Theo báo cáo của ông, “các chính trị gia sợ không dám đánh thuế nhân dân để duy trì” một cơ quan nhân đạo và thiết yếu như bệnh viện. Và “nhân dân” của ông định chịu đựng điều đó ư? — dưới tay những tên quan lại sâu mọt mà chỉ cần hơi thở từ lá phiếu của họ thôi cũng đủ thổi bay khỏi bộ máy công quyền ngay lập tức, nếu họ có gan kết tụ lại với nhau và thổi một hơi. Ồ thôi đi, đây đâu phải là “nhân dân” — họ chỉ là những đứa học trò hèn nhát với phần xương sống làm bằng bánh mì ống luộc mà thôi. Nếu ông không đưa tin sai lệch về những “con người” đó thì ông đúng là đang làm cái nghề vô cùng thích hợp khi đi chìa nón ăn mày hộ họ đấy. Thưa ông, những cộng đồng nơi mà khái niệm công dân còn tồn tại vốn quen giấu đi nỗi nhục nhã của mình, thế mà ở đây chúng ta lại có kẻ định dựng lên một “cuộc triển lãm” vĩ đại về sự ô nhục của mình và quảng bá nó hết mức có thể.
Đã mười một năm trôi qua từ khi tôi viết bất cứ thứ gì cho một trong những nghĩa địa mang tên “Tờ báo Hội chợ”, và vì thế chắc là tôi đã ít nhiều mai một cái thủ pháp ấy; dẫu sao tôi cũng đã làm hết sức mình vì các ông rồi.
Bức thư này xuất phát từ một trái tim rực cháy và hoàn toàn đáng đời. Người ta suýt phải tiếc nuối vì ông đã không gửi nó đi.
Có lần ông nhận được một bức thư vốn dành cho một người tên Samuel Clements, ở Elma, New York, thông báo rằng khoản tiền lương hưu của người có tên đó đã được chuẩn y. Nhưng chuyện này thật buồn cười. Khi Clemens đã chuyển tiếp thông báo đó đến đúng địa chỉ, ông không sao cưỡng lại được việc gửi lời bình luận này tới vị ủy viên ở Washington:
THƯA ÔNG,—Tôi không hề nộp đơn xin lương hưu. Tôi vẫn thường mong có lương hưu — thường lắm — hết lần này đến lần khác — tôi có thể nói vậy, nhưng vì dịch vụ quân sự duy nhất tôi thực hiện trong thời chiến là ở trong quân đội Liên minh miền Nam, nên tôi vẫn luôn cảm thấy e dè khi phải xin ông điều đó. Tuy nhiên, vì chính ông đã gợi ý chuyện đó, tôi cảm thấy được củng cố tinh thần. Bản thân tôi chẳng có căn bệnh nào đủ điều kiện nhận lương hưu cả, nhưng tôi có thể cung cấp một người thay thế — một kẻ đích thực là một mớ hỗn độn, một bảo tàng chứa đủ mọi loại nhức mỏi, đau đớn, gãy xương, trật khớp và dị tật trên đời; một kẻ mà sẽ coi “thấp khớp và đau mắt” chỉ là sự giải trí và tươi tỉnh sau những bận rộn nhọc nhằn ban ngày của hắn. Nếu ông chuẩn y khoản lương hưu cho tôi, thưa ông, xin hãy trao nó cho Tướng Jos. Hawley, Thượng nghị sĩ Hoa Kỳ — ý tôi là trao cho ông ấy giấy chứng nhận, chứ không phải tiền, rồi ông ấy sẽ chuyển nó cho tôi. Ông sẽ nhận thấy qua tấm bưu thiếp tôi gửi kèm đây rằng ông ấy dành một sự quan tâm thân thiện cho vấn đề này. Ông ấy nghĩ tôi đã nhận được lương hưu rồi, trong khi tôi mới chỉ có chứng thấp khớp; nhưng tôi đâu có muốn thứ đó — tôi đã có sẵn nó từ trước rồi. Ước gì nó là bệnh lây nhiễm. Tôi biết một người mà tôi sẽ tròng cho đống bệnh tật này ngay và luôn đấy. Chúa ơi, nhưng có những lúc tất cả chúng ta đều cảm thấy như thế. Tôi từng trải qua những ngày mà nhưng thôi bỏ qua chuyện đó đi; chắc ông đang bận; cứ giao nó cho Hawley — cái giấy chứng nhận ấy, ông hiểu đấy, không được phép chuyển nhượng đâu.
Clemens có tiếng tăm tốt ở Washington dưới thời chính quyền Cleveland, và rất nhiều thư từ gửi đến, nhờ ông dùng ảnh hưởng của mình với Tổng thống để xin ơn huệ này hay ân huệ khác. Ông luôn từ chối, dẫu có lần — vài năm sau đó, ở châu Âu — khi biết tin Frank Mason, tổng lãnh sự ở Frankfort, sắp bị bãi nhiệm, Clemens đã tự ý viết thư cho bé Ruth Cleveland về chuyện này.
RUTH THÂN MẾN, Ta thuộc phe Mugwumps, và một trong những quy tắc thiêng liêng nhất của hội chúng ta là ngăn cấm việc xin ân huệ từ các quan chức hoặc giới thiệu người vào công sở, nhưng viết một bức thư thân thiện cho cháu và kể cho cháu nghe rằng một sự bất công tày trời sắp bị cha cháu thực hiện thì chẳng có hại gì cả khi sa thải vị Lãnh sự tuyệt vời nhất mà ta biết (và ta biết rất nhiều người) chỉ vì ông ấy là người thuộc đảng Cộng hòa còn một kẻ thuộc đảng Dân chủ lại muốn chiếc ghế của ông ấy.
Ông tiếp tục gợi nhắc lại lý lịch cao quý và đáng tự hào của Mason, đồng thời gợi ý rằng cô bé Ruth hãy tự mình đứng ra giải quyết vấn đề. Sau đó ông nói:
Ta không thể gửi bất kỳ thông điệp nào tới Tổng thống, nhưng lần tới khi cháu có dịp trò chuyện với ông ấy về những vấn đề như vậy, ta mong cháu hãy kể cho ông ấy nghe về Đại úy Mason và suy nghĩ của ta về một Chính phủ đối xử với những quan chức tận tụy của mình như thế.
Chính xác thì vị đặc phái viên nhí đã đưa ra yêu cầu theo hình thức nào thì không được ghi chép lại, nhưng chẳng bao lâu sau Mark Twain nhận được một phong bì nhỏ, đóng dấu bưu điện Washington, bên trong chứa tấm thiếp này viết bằng chữ viết tay của Tổng thống Cleveland:
Cô Ruth Cleveland xin gửi lời xác nhận đã nhận được bức thư của Ông Twain và cho biết cô đã mạn phép đọc nó cho Tổng thống nghe, người muốn nhờ cô cảm ơn Ông Twain vì thông tin mà ông cung cấp, đồng thời nhắn lại rằng Đại úy Mason sẽ không bị làm phiền tại Lãnh sự quán Frankfort. Tổng thống cũng muốn Cô Cleveland nhắn rằng nếu Ông Twain biết về bất kỳ trường hợp nào tương tự, ngài sẽ vô cùng biết ơn nếu ông viết thư cho ngài vào thời gian sớm nhất có thể.
Clemens vô cùng ngưỡng mộ Grover Cleveland, cũng như người vợ trẻ của ông, và các chuyến viếng thăm Washington của ông diễn ra không hề ít. Bà Clemens không phải lúc nào cũng có thể đi cùng ông, và ông từng kể cho chúng ta nghe về việc có lần (đó là chuyến thăm đầu tiên của ông sau lễ kết hôn của Tổng thống) bà đã nhét một mẩu giấy nhỏ vào túi chiếc áo lê dạ hội của ông, thứ mà ông chắc chắn sẽ tìm thấy khi thay đồ, để cảnh báo ông về cung cách ứng xử của mình. Khi được diện kiến Bà Cleveland, ông đã trao cho bà một tấm danh thiếp trên đó ông có viết dòng chữ “Ông ấy đã không làm thế”, đồng thời xin bà ký tên bên dưới những từ đó. Bà Cleveland phàn nàn rằng bà không thể ký nếu không biết chính xác việc mà ông ấy không làm là gì; nhưng ông nằng nặc đòi, và bà hứa sẽ ký nếu ngay sau đó ông kể cho bà nghe toàn bộ sự việc. Bà đã ký, và ông trao cho bà mẩu giấy của bà Clemens, vốn rất ngắn ngủi. Nó viết:
“Đừng có đi giày cao su galosh trong Nhà Trắng.”
Bà Cleveland gọi người hầu đến và lập tức gửi tấm danh thiếp mà bà vừa ký qua đường bưu điện về cho bà Clemens ở Hartford.
Không phải lúc nào ông cũng được chuẩn bị sẵn sàng để đối phó với tai họa như vậy. Có lần, chẳng thèm đếm xỉa gì đến các lịch hẹn của mình, ông nhận lời giúp Bà Cleveland trong một lễ khánh thành, để rồi nhận ra rằng sau đó mình phải viết thư xin lỗi. Trong bức thư của mình, ông nói:
Tôi không biết trong Nhà Trắng thế nào, chứ ở cái nhà của chúng tôi đây, bất cứ khi nào một nửa thiểu số trong chính quyền cố tự ý hành động mà không có sự giúp đỡ của nửa đa số thì thể nào cũng mắc cạn.
Ông giải thích tình thế của mình, rồi nói thêm:
Tôi đoán là Tổng thống thường xuyên hành xử y như vậy; cứ đi đưa ra một lời hứa bất khả thi, và các bà chỉ phát hiện ra điều đó cho đến khi việc phá vỡ nó và chấn chỉnh lại mọi sự gần như là bất khả thi. Chà, phong cách của chúng tôi đúng là hệt như vậy — một nửa chính quyền luôn bận rộn kéo gia đình vào rắc rối còn nửa kia thì bận rộn lôi nó ra.