Tôi có hai câu chuyện, và theo thỏa thuận miệng thì cả hai sẽ được gộp chung vào một cuốn sách; nhưng Livy lại bảo không phải vậy, và thưa Chúa tôi! nàng hẳn phải là người rõ nhất. Nàng bảo chúng sẽ được in thành hai cuốn riêng biệt, và một trong số đó sẽ được trau chuốt thật sang trọng, dẫu cho sự sang trọng ấy có ngốn hết cả lợi nhuận của nhà xuất bản lẫn của tôi đi chăng nữa.
Tôi đã mường tượng ra cái vẻ ngạc nhiên đầy ủ rũ của vị nhà xuất bản ấy khi ông ta ghé đến đây vào thứ Ba. Dẫu sao, cứ để ông ta phải chịu trận; đó là lỗi của ông ta chứ chẳng vì ai. Những kẻ tự ý chốt thỏa thuận với tôi mà không thèm tìm hiểu trước xem kế hoạch của Livy ra sao thì tự chuốc lấy hậu quả cho mình rồi.
Tôi vừa nói là có hai câu chuyện, nhưng một trong số đó mới chỉ hoàn thành được một nửa; vẫn còn phải làm tiếp hai hoặc ba tháng nữa mới xong. Tôi sẽ bắt tay vào giải quyết nó vào thứ Tư hoặc thứ Năm; nghĩa là, nếu Livy chịu nhượng bộ và cho phép cả hai truyện cùng nằm trong một cuốn sách, điều mà tôi rất mong là nàng sẽ không làm thế.
Bạn đọc có thể đoán ra rằng câu chuyện đã hoàn thành — tác phẩm được đánh giá rất cao ấy — chính là 'The Prince and the Pauper'. Còn câu chuyện kia — phần hãy còn dở dang và ít được chú trọng hơn — lại là 'The Adventures of Huckleberry Finn'. Dường như chẳng có ai bận tâm lắm đến cậu bé Huck, ngoại trừ, có lẽ là, nhà xuất bản.
Nhà xuất bản đó không phải là Công ty American. Elisha Bliss, sau một thời gian dài lâm bệnh nặng, đã qua đời vào mùa thu năm ấy, và thực tế này, cùng với sự bất mãn ngày càng lớn đối với các hợp đồng trước đó, đã khiến Clemens cởi mở hơn trước những lời đề nghị từ các nhà làm sách khác. Tiết lộ từ khoản lợi nhuận “chia đôi” của cuốn A Tramp Abroad đối với ông đồng nghĩa với việc lợi nhuận đã không được phân chia sòng phẳng, và do đó ông tỏ ra vô cùng hằn học. Ông viết thư cho Orion rằng, giả như Bliss còn sống, ông đã tiếp tục ở lại với công ty và bắt họ bồi thường cho những tổn thất của mình, nhưng ngặt nỗi tình hình lúc bấy giờ buộc ông phải cắt đứt mối quan hệ lâu năm này. Về sau, nghĩ lại thấy tiếc nuối cho quyết định ấy, nhưng sự rạn nứt là điều sớm muộn gì cũng xảy ra. Clemens vốn không phải là một con người kinh doanh, và Bliss thì chẳng phải nhà từ thiện. Thực chất, ông ta là một nhà xuất bản sắc sảo, tài năng, luôn cố gắng giành lấy hợp đồng có lợi nhất có thể; dẫu vậy, ông ta vẫn cư xử sòng phẳng trong các giao dịch, và bản hợp đồng mà Clemens căm ghét nhất — cuốn 'Roughing It' — đã được ký kết một cách thiện chí và hoàn toàn tuân theo các điều kiện của thời kỳ đó. Trong phần lớn các hợp đồng sau này, chính Clemens là người tự ấn định mức nhuận bút cho mình, và bản tính con người — bản tính thương trường — không cho phép Bliss cổ súy cho những tỷ lệ phần trăm cao ngất ngưởng ấy.
Nếu ai đó muốn rút ra một kết luận thuần túy đạo đức từ hoàn cảnh này, người ta có thể cho rằng sẽ tốt hơn biết mấy nếu Công ty American, vì đã hiểu rõ Mark Twain, chủ động nhường cho ông một nửa lợi nhuận — vốn là tinh thần trong thỏa thuận cũ của họ dẫu không được ghi rõ trên giấy trắng mực đen — thay vì đợi đến khi ông phải đòi hỏi rồi cuối cùng đánh mất ông. Có lẽ đó cũng là một suy luận hợp lý trong kinh doanh; chỉ có điều, thông thường, đạo đức kinh doanh lại được điều tiết bởi hợp đồng, mà hợp đồng thì lại bị chi phối bởi nhu cầu và tính cấp bách của thị trường.
Thôi mặc kệ đi. Mark Twain đã biên tập lại cuốn 'The Prince and the Pauper', gửi nó cho Howells — người đã hết lời ca ngợi tác phẩm (dù vẫn có đôi chút lăn tăn về một vài chương nhất định), rồi trao nó vào tay James R. Osgood. Ông này tỏ ra vô cùng biết ơn và đồng ý xuất bản nó thành một cuốn sách mà không tiếc tiền đầu tư cho khâu minh họa hay in ấn. Đó sẽ là một kiểu hợp tác ăn chia giữa tác giả và nhà xuất bản, và người ta kỳ vọng sẽ thu về những khoản lợi nhuận kếch xù.
Trong số vô vàn bức thư mà Clemens khi ấy đang viết cho Howells, có một bức đề ngày “Đêm vọng Giáng sinh.” Nó khép lại bằng những lời thăm hỏi thân tình quen thuộc cùng dòng cuối cùng:
“Nhưng trời đã bắt đầu tối rồi. Chúc tất cả các bạn một Giáng sinh an lành!”
Câu nói cuối cùng ấy mang một ý nghĩa vô cùng to lớn. Nó có nghĩa là bầu không khí đang ngập tràn những tiếng thì thầm của các sự kiện sắp diễn ra và ông phải hòa mình vào sự huyền bí của công tác chuẩn bị. Giáng sinh là một dịp lễ quan trọng trong tổ ấm nhà Clemens. Gần như suốt cả ngày hôm trước, Patrick đánh xe ngựa đi phát những giỏ thức ăn cùng quà cáp cho người nghèo, và công việc chuẩn bị ở nhà cũng bận rộn không kém. Lúc nào cũng có một cây thông — loại lớn — và khi tất cả quà cáp đã được tập hợp đủ đầy — khi Elmira và Fredonia mang phần đóng góp của họ tới, và khi Orion cùng vợ ở Kinh Okuk gửi ra bao hạt dẻ rừng thường lệ (những hạt dẻ ở vùng đất bồi ven sông to gần bằng đồng đô-la bạc, thứ hạt dẻ mà hiếm đứa trẻ nào ở thế hệ sau này có dịp thấy được) — khi tất cả món quà sung túc ấy đã tề tựu, và ánh chiều chạng vạng đêm Giáng sinh hối hả giục lũ trẻ đi ngủ, chính bà Clemens là người giám sát việc trang hoàng cây thông. Chồng bà phụ giúp một tay với lòng nhiệt tình lớn hơn cả sự khéo léo, mang theo cả nỗi hào hứng trẻ thơ trước sự bất ngờ sẽ đến vào sáng hôm sau.
Rồi tiếp đó là những ngày nghỉ lễ, với những bữa tiệc, những buổi khiêu vũ, những trò chơi đố chữ và những vở kịch nhỏ bên gia đình Warner và Twichell. Mùa Giáng sinh mang đến cho ngôi nhà của gia đình Clemens trọn vẹn chuỗi ngày hạnh phúc thời thơ ấu — tinh thần sẻ chia nhân ái, ánh hào quang cùng niềm vui rộn rã, niềm hân hoan, sự dịu dàng và vẻ huyền diệu vốn chẳng thuộc về bất kỳ mùa nào khác, đã được truyền qua bao thế hệ kể từ khi những người mục đồng canh thức trên cánh đồng Bết-lê-hem.