Thủy triều lên rồi cũng có lúc xuống, và tình hình kinh doanh của hãng Charles L. Webster & Co., dẫu diễn ra rất từ tốn, cũng không chậm trễ trong việc bước vào giai đoạn thoái trào. Hầu hết các đầu sách được xuất bản — ít nhất là những cuốn đầu tiên — đều sinh lợi. Hồi ký của McClellan mang lại doanh thu, và các tác phẩm khác trong chuỗi sách về chiến tranh cũng vậy.
Thậm chí Cuộc đời Giáo hoàng Leo XIII. cũng có lợi nhuận. Thật là một thực tế đáng nói làm sao, sau bao nhiêu giấc mơ và sự chuẩn bị hoành tráng! Nó được phát hành đồng thời bằng sáu thứ tiếng. Nó được quảng bá bằng mọi hình thức có thể tưởng tượng được, nhưng tổng số lượng bán ra lại thấp hơn rất nhiều so với con số mà các đại lý tổng quát từng hứa hẹn cho những đơn hàng đầu tiên. Thật đáng kinh ngạc, thật khó tin, nhưng than ôi! đó lại là sự thật. Vị độc giả Công giáo tiềm năng đã quyết định rằng cuốn sách về cuộc đời Giáo hoàng là không cần thiết cho sự cứu rỗi hay thậm chí cho nhu cầu giải trí của họ. Howells giải thích điều này, ít nhất là theo cách làm ông thỏa mãn, khi ông nói:
Chúng ta đã không cân nhắc xem người Công giáo thường không biết chữ đến mức nào, và khi họ biết chữ, họ thường không muốn đọc đến nhường nào. Sự việc đã chứng minh rằng, dù họ biết đọc hay không, đại đa số khôn lường ấy vẫn không hề muốn đọc Cuộc đời của Giáo hoàng, dẫu cho nó được viết bởi một chức sắc trong Giáo hội và được phát hành ra thế giới với sự chuẩn bịnh từ Vatican.
Tất nhiên, Howells đang nhắc đến tầng lớp lao động theo đạo Công giáo thời bấy giờ. Ngày nay không còn tín đồ Công giáo nào — ít nhất là Công giáo Mỹ — lại không biết đọc, và tiền bạc trong số họ đã trở nên dồi dào. Có lẽ nếu cuốn sách về cuộc đời Giáo hoàng được ra mắt trong thời đại khai sáng mới này thì câu chuyện về thành công của nó đã không phải kể lại trong nỗi buồn bã nhường ấy.
Nhiều thể loại sách khác lần lượt ra đời. Henry Ward Beecher đã đồng ý viết một cuốn tự truyện, nhưng ông lại qua đời ngay khi vừa bắt đầu công việc, và tập hồi ký do gia đình ông chắp vá lại chỉ mang về khoản doanh thu khiêm tốn. Một tập truyện và truyền thuyết quần đảo Sandwich do nhà vua Hawaii Kalakaua viết, dưới sự biên tập của người bạn cũ của Clemens là Rollin M. Daggett — người lúc bấy giờ đã trở thành đại sứ Hoa Kỳ tại các quần đảo đó — hầu như chỉ đủ bù chi phí sản xuất, trong khi tập hồi ký của Tướng Hancock lại càng bi đát hơn.
Chi phí vận hành công việc kinh doanh vô cùng nặng nề. Dựa vào thành công từ cuốn sách của Grant, Webster đã chuyển đến một trụ sở rộng lớn hơn nữa tại số 3 Phố Đông số 15, với một tầng trệt làm phòng trưng bày. Lực lượng nhân sự trở nên đông đảo và tốn kém. Sách phải bán thật chạy thì mới duy trì nổi cơ ngơi phô trương này. Hàng loạt đầu sách được xuất bản với khoản lỗ nặng nề. Thôi khỏi nhắc đến tựa đề của chúng; chúng ta có thể quên chúng đi, cùng với tên của viên kế toán ít lâu sau đó đã biển thủ ba mươi ngàn đô la tiền của công ty và chỉ trả lại một khoản nhỏ giọt đáng bopl.
Đến cuối năm 1887, có ba tác phẩm đang được trù tính mà người ta đặt rất nhiều kỳ vọng vào đó — 'The Library of Humor' do Howells và Clark biên tập; hồi ký cá nhân của Tướng Sheridan; và cuốn 'Library of American Literature' gồm mười tập, do Edmund Clarence Stedman và Ellen Mackay Hutchinson sưu tầm. Người ta tin rằng những tác phẩm này sẽ khôi phục lại vận may và uy thế cho hãng. Tất cả đều là những ấn phẩm xuất sắc và hấp dẫn. 'The Library of Humor' được tuyển chọn rất công phu và chứa đựng hai trăm bức tranh chọn lọc của Kemble. Hồi ký Sheridan được viết rất hay, và sự quan tâm của công chúng dành cho nó chắc chắn sẽ rất rộng rãi. 'Library of American Literature' là một tuyển tập các trước tác hay nhất của Mỹ, và dường như chắc chắn sẽ thu hút mọi mái ấm đọc sách trên đất Mỹ. Công ty buộc phải vay mượn phần lớn số tiền cần thiết để xuất bản những cuốn sách này, bởi lợi nhuận kiếm được từ cuốn sách của Grant và những canh bạc kém may mắn khác đã cạn kiệt gần hết. Chẳng mấy chốc Clemens nhận ra một lượng nhỏ các phiếu nợ của mình đang tích tụ dần ở ngân hàng này đến ngân hàng khác — một tình trạng đáng lo ngại khi ông nhớ lại rằng lúc đó ông đang tài trợ cho cỗ máy xếp chữ, và nó tiêu tốn một khoản tiền không nhỏ.
Trong khi đó, Webster không còn trực tiếp điều hành công việc nữa. Chỉ trong vòng hai năm, sức khỏe của ông đã suy sụp vì làm việc quá sức, và giờ đây ông đang lâm bệnh nặng với chứng đau dây thần kinh cấp tính khiến ông phải vắng mặt ở công ty hầu hết thời gian. Gánh nặng công việc đã dồn lên vai người trợ lý của ông, Fred J. Hall, một thanh niên nhiệt tình, tháo vát, kiên trì và đầy hy vọng, chỉ thiếu tuổi đời và kinh nghiệm. Hall làm việc đầu tắt mặt tối, và luôn hướng về phía trước với niềm tin thành công. Trong mỗi bản báo cáo tình hình hàng tháng, anh giải thích rõ lý do tại sao việc kinh doanh lại không phát triển hơn trong tháng đó, và tại sao lợi nhuận sẽ tăng trưởng mạnh hơn vào tháng sau. Cuối cùng, Webster hoàn toàn rút khỏi việc kinh doanh, và Hall được nhận một phần hùn nhỏ trong công ty. Anh cắt giảm chi phí, làm việc điên cuồng để trả hết các khoản nợ, và chèo chống để giữ cho con thuyền tiếp tục nổi.
'The Library of Humor', Cuộc đời của Sheridan và 'The Library of American Literature' đều bán rất chạy; tuy không được như kỳ vọng, nhưng doanh thu cũng mang lại một khoản lợi nhuận khá. Người ta cho rằng nếu bản thân Clemens thỉnh thoảng tung ra một cuốn sách mới thì việc kinh doanh có thể lấy lại phần nào vị thế ban đầu của nó.
Chúng ta có thể tin rằng Clemens không phải lúc nào cũng kiên nhẫn, không phải lúc nào cũng ôn hòa trong suốt quá trình suy thoái này. Ông đã bất đồng với Webster, và thỉnh thoảng lại thân chinh xuống tận nơi để sắp xếp lại mọi thứ theo ý mình. Đã có lần ông viết thư cho Orion rằng ông chợt bừng tỉnh và nhận ra văn phòng chẳng có lấy một chút nguyên tắc tổ chức nào ngoài một nhà trẻ không có người giữ trẻ.
“Nhưng,” ông nói thêm, “tôi đã dành rất nhiều thời gian ở đó kể từ dạo ấy, và đưa mọi thứ vào khuôn phép lẫn trật tự nghiêm ngặt.”
Thật thú vị khi biết chính xác những trật tự mới nào đã được thiết lập. Áp lực tài chính bắt đầu đè nặng ngay cả trong tổ ấm của nhà Clemens được thể hiện qua bức thư gửi bà Moffett nhân dịp lễ Giáng sinh.
HARTFORD, ngày 18 tháng 12 năm 1887.
PAMELA THÂN MẾN,— Chị hãy nhận lấy 15 đô la này để mua ít kẹo hoặc món quà vặt nào đó cho chính chị, cho Sam và vợ nó để làm kỷ niệm rằng chúng tôi vẫn luôn nhớ đến chị?
Nếu năm nay chúng tôi không bị cọc cạch đôi chút vì cỗ máy xếp chữ thì tôi đã gửi một tấm séc đủ lớn để mua một cuốn Kinh thánh gia đình hoặc một vật dụng hữu ích nào khác tương tự thế rồi. Tuy nhiên, chúng tôi cứ tiến bước mãi, còn cỗ máy xếp chữ thì cứ tiến bước mãi không ngừng — tốn mất 3.000 đô la một tháng; điều này làm tôi thỏa mãn hơn nhiều so với 17 tháng đầu tiên, khi hóa đơn chỉ ở mức trung bình 2.000 đô la và có vẻ sẽ kéo dài đến một ngàn năm. Tôi đoán là chúng ta sẽ hoàn tất nó trong vòng 3 hoặc 4 tháng nữa, và rồi sức ép sẽ vơi đi để chúng ta có thể thở phào nhẹ nhõm một lần nữa, bất kể thành công hay thất bại.
Ngay cả khi có sẵn một cỗ máy xếp chữ trong tay, chúng ta cũng không đến nỗi phải túng thiếu — nhưng sẽ cần một bức thư dài để giải thích lý do tại sao và ai là kẻ phải gánh chịu trách nhiệm này.
Cả nhà gửi lời thăm hỏi yêu thương đến tất cả mọi người, kèm theo những lời chúc Giáng sinh tốt đẹp nhất cho sự thịnh vượng của anh chị.
Thân ái, SAM.