Theo bản kê khai các khoản chi tiêu của Mark Twain trong năm trước đó, lập vào ngày 1 tháng 1 năm 1882, người ta thấy rằng ông đã tiêu tốn tới hơn một trăm ngàn đô-la trong khoảng thời gian mười hai tháng đó. Đó là một khoản tiền lớn đối với một nhà văn chỉ trong vòng một năm. Nó sẽ khiến hầu hết các nhà văn phải chật vật, và ngay cả đối với Mark Twain, đó cũng chẳng phải là cách quản lý tài chính khôn ngoan nhất. Số tiền ấy ngốn sạch mọi khoản nhuận bút, toàn bộ thu nhập từ các loại chứng khoán khác nhau, và cả một phần đáng kể vốn gốc của chúng. Có rất nhiều câu chuyện cuộc đời ẩn chứa trong bản kê khai ấy. Trong tổng số tiền đã chi, có bốn mươi sáu ngàn đô-la dành cho các khoản đầu tư; nhưng trong khoản tiền kha khá ấy, chưa đầy năm ngàn đô-la là những giao dịch mua sắm hợp lý; phần còn lại đã trôi vào những "cuộc phiêu lưu mạo hiểm" mà từ cõi vĩnh hằng đó chẳng một đồng vốn nào có đường quay về. Bên cạnh đó, một số tiền lớn đã được dùng để mua thêm đất đai và cải tạo dinh cơ—tổng cộng là hơn ba mươi ngàn đô-la—trong khi đời sống gia đình ngày càng trở nên xa hoa hơn, cơ ngơi ngày một mở rộng quy mô, khách khứa và các buổi tiệc tùng ngày một nhiều hơn, cho đến khi chi phí sinh hoạt thực tế đòi hỏi một khoản tiền lớn ngang ngửa với những gì sách vở và chứng khoán kiếm được.
Chính vì lối sống ngày càng tốn kém ấy mà Clemens trở nên vô cùng khao khát tìm kiếm một nguồn lợi nhuận thương mại nào đó; một thứ gì đó có thể mang lại lợi nhuận, không phải là những con số hàng ngàn cỏn con, mà là hàng trăm ngàn. Giống như Đại tá Sellers, ông phải có thứ gì đó chứa đựng "cả triệu đô-la" trong đó. Hầu như bất kỳ đề xuất nào dường như mang lại những triệu đô-la tiềm năng ấy đều hấp dẫn ông, và trong trí tưởng tượng của mình, ông nhìn thấy dòng suối vàng đang tuôn chảy vào nhà.
Gu thẩm mỹ tự nhiên của ông vốn ưa chuộng một cuộc sống giản dị, không tốn kém; thế nhưng với lòng hiếu khách bao la, cùng chút tình yêu trẻ con dành cho sự hoành tráng, ông lại cảm thấy tự hào khôn tả về sự lộng lẫy trong những bữa tiệc của mình, cũng như sự ngưỡng mộ và niềm vui thích của các vị khách. Lúc nào cũng có khách khứa; họ cứ đến rồi đi không ngớt. Clemens từng nói rằng ông dự định thiết lập một tuyến xe buýt chạy giữa nhà họ và nhà ga để tiện bề đưa đón khách khứa. Ông mang trong mình nét hiếu khách đặc trưng của miền Nam. Sự tấp nập của khách khứa hấp dẫn một phần rất lớn trong bản tính pha trộn đầy kỳ lạ của ông. Trong phần lớn thời gian của năm, ông sẵn sàng đánh đổi để có được điều đó, dù là bằng tiền bạc hay sự kiên nhẫn, và bà Clemens cũng đã anh dũng làm tròn phần việc của mình. Bà cũng yêu thích những điều ấy, theo cách riêng của mình. Bà tự hào về chúng, và nhận ra rằng chúng là một phần trong thành công vĩ đạo của chồng. Thế nhưng trong sâu thẳm trái tim, bà thường khao khát một cuộc sống giản dị hơn—hơn hết thảy là cuộc sống điền trang ở Elmira. Tâm hồn bà cất lên tiếng kêu thiết tha mong mỏi sự nghỉ ngơi và bình yên ở nơi đó. Trong một bức thư của mình, bà viết:
Căn nhà cứ nườm nượp khách khứa, và tôi thì bị cuốn theo những "vòng xoáy" quay cuồng. Con người ta biết làm sao được đây? Ồ, tôi không sao kìm được tiếng thở dài mong mỏi sự bình yên và tĩnh lặng của trang trại. Đây là công việc của tôi, và tôi biết rằng mình đã sai lầm biết bao khi cảm thấy bực bội vì nó, nhưng làm sao tôi có thể thấy thoải mái với nó được chứ? Có lúc ngẫm lại, tôi có cảm giác chỉ cần nhìn thấy bóng dáng người ta thôi cũng đủ khiến tôi phát điên lên rồi. Tôi hoàn toàn sai; nếu tôi chịu chấp nhận một cách đơn giản rằng đây là công việc của mình và mặc kệ những chuyện khác đi, tôi biết mình sẽ không phải dằn vặt nhiều đến thế; nhưng tôi lại quá khao khát được làm những việc khác, được học tập và cùng các con làm mọi thứ, vậy mà tôi lại chẳng thể làm được.
Tôi đang có một giáo viên tiếng Pháp giỏi nhất từ trước tới nay, và giá mà tôi có thể dành chút thời gian cho nó, chắc chắn tôi sẽ học được tiếng Pháp.
Khi ngẫm lại hoàn cảnh lúc bấy giờ, chúng ta lại muốn thốt lên rằng thật tốt biết bao nếu họ cứ ở lại nơi chốn ngập tràn đồi núi ấy trong bầu không khí yên tĩnh, ít tốn kém, và mặc cho thế giới xoay vần ngoài kia. Nhưng điều đó là không thể. Ván bài đã mang một tầm vóc lớn lao vượt xa mọi giới hạn có thể thu hẹp trong sự ẩn dật và nhịp sống giản dị quen thuộc. Vương quốc của Mark Twain đã trở nên quá rộng lớn để triều đình của ông có thể đóng đô trong một ngôi nhà tranh.
Thật khó lòng hiểu nổi tại sao, dẫu sở hữu danh tiếng lẫy lừng, Mark Twain vẫn không được một số nhà tài phiệt văn học Mỹ nhìn nhận là một biểu tượng văn chương vững chắc; các tác phẩm của ông vẫn chưa được họ công nhận là mang ý nghĩa quan trọng và tầm vóc nghiêm túc.
Ở Boston, nơi vào thời điểm đó vẫn được mệnh danh là thủ đô Athens của nước Mỹ, người ta vô cùng thưởng thức và say mê ông; nhưng ông lại không được tôn vinh như thể thuộc về tầng lớp tinh hoa. Howells cho chúng ta biết rằng:
Càng tự cho mình là tao nhã bao nhiêu, người ta lại càng hoài nghi về phẩm chất mà giờ đây ai nấy đều công nhận ở ông, nhưng vào thời điểm ấy, nó chỉ là thứ tri thức được soi rọi bởi linh cảm của những tầng lớp bình dân chân chất.
Ngay cả trong những buổi tiệc tối của tờ Atlantic, vị trí của ông vẫn là "dưới muối"—một vị trí danh dự, nhưng chưa phải là nơi danh giá nhất. Ông không được ngồi trên bục danh dự cùng với Emerson, Longfellow, Holmes, Whittier, Howells và Aldrich. Những người thuộc thế hệ sau này như chúng ta, luôn nhớ đến ông như là tâm điểm của mọi bàn tiệc—nhân vật tối cao duy nhất, với chiếc đầu uy nghi cùng mái tóc bạc trắng là tâm điểm thu hút mọi ánh nhìn—thật khó lòng thấu hiểu sự bảo thủ của giới trí thức Cambridge, những kẻ luôn hình tượng hóa ông trong bộ trang phục hề gã hề sặc sỡ, và xếp chỗ ngồi cho ông thấp hơn cả ngai vàng.
Howells rõ ràng cảm thấy phẫn nộ trước tình trạng này, và từ những góc khuất đánh giá ngẫu nhiên, ông đã cả gan bày tỏ tư tưởng dị giáo. Giờ đây, vào năm 1882, có vẻ như ông đã quyết định công khai bày tỏ quan điểm cá nhân của mình một cách mạnh mẽ và phóng khoáng về Mark Twain. Ông chuẩn bị cho tạp chí Century một bài tiểu luận đánh giá mang tính tiểu sử, trong đó ông gửi đi thông điệp tới cả thế giới rằng các tác phẩm của Mark Twain, dẫu được cân nhắc dưới lăng kính văn học đi chăng nữa, vẫn mang một tầm quan trọng vô cùng to lớn. Việc Howells lúc đó có nhận ra "tri thức được soi rọi của quần chúng" hay không, và việc hầu hết người dân trên cả nước ngoài các hạt Suffolk và Essex đã sớm công nhận tài năng của ông hay chưa, điều đó không quá quan trọng. Rất có thể là ông đã nhận ra; nhưng ông cũng nhìn thấu sự u tối trong tâm trí của tầng lớp trí thức tự mãn nhưng thiếu đi sự nhạy cảm nội tâm, và ông thấy đó là đặc quyền của mình để khai sáng cho họ. Bài viết của ông trên tờ Century tựa như một dạng bản tuyên ngôn, một bản tuyên ngôn độc lập, không còn bị bó hẹp trong những bài điểm sách mơ hồ nơi người ta dĩ nhiên có thể châm chước đôi chút lòng thiên vị thân tình dành cho một cộng tác viên nổi tiếng của tờ Atlantic. Giữa khoảng không gian rộng mở của tạp chí Century, Howells đã mạnh dạn tuyên bố:
Hài hước của Mark Twain mang hình thức giản dị và trực diện chẳng kém gì nghệ thuật chính trị của Lincoln hay tài năng cầm quân của Grant.
Khi nghĩ đến sự thuần khiết và đậm chất Mỹ trong ngòi bút ấy, tôi không khỏi đôi chút bối rối trước sự đón nhận nồng nhiệt của toàn cầu... Rốt cuộc, vì lý do gì mà một vị Chánh án người Anh lại luôn để sách của Mark Twain ngay trong tầm tay? Vì sao Darwin lại phải tìm đến những trang sách ấy để tìm kiếm sự nghỉ ngơi và tĩnh dưỡng vào lúc nửa đêm, khi đã kiệt sức vì những nghiên cứu khoa học?
Tôi cho rằng Mark Twain vượt trội hơn tất cả các nhà văn trào phúng khác của nước Mỹ ở những phẩm chất mang tính phổ quát. Ông rất ít khi đả động đến những nỗi niềm bi cảm, mặc dù ông vẫn thừa biết cách điều khiển chúng ra sao, như ông từng thể hiện, đáng chú ý nhất là trong câu chuyện có thật về người mẹ nô lệ già; thế nhưng trong tác phẩm của ông luôn ẩn chứa một nhịp điệu thi ca bay bổng, ngay cả khi ông để bạn nhận ra nó chỉ như một thứ bị châm biếm. Luôn phảng phất hơi thở của tự nhiên, sự hiện diện của một bản lĩnh đàn ông chân thành và cởi mở trong những gì ông viết, cùng sự đồng hành của một tâm hồn vừa duyên dáng phóng khoáng lại vừa tinh ranh đầy thú vị. Nơi những trang viết khác, tôi từng cố gắng thuyết phục người đọc rằng sự hài hước của ông, ở đỉnh cao nhất của nó, chính là lớp bọt sóng sủi bọt của dòng triết lý nghiêm túc mạnh mẽ chảy ngầm trong con người ông. Thế nhưng, nếu chỉ miêu tả ông như một nhà trào phúng thì sẽ là một sự áp đặt đầy bất công, và việc đưa ông lên vị trí một nhà đạo đức học trong tâm trí công chúng là điều gần như không khả thi; ông đã khiến họ cười quá lâu rồi; họ sẽ chẳng thể tin rằng ông đang nói chuyện nghiêm túc; họ luôn nghĩ rằng thế nào cũng có một trò đùa nào đó ẩn giấu đằng sau. Đó chính là cái giá phải trả, như Tiến sĩ Holmes từng chỉ ra, khi gặt hái thành công đầu đời với tư cách là một cây bút trào phúng. Có một bài viết của Mark Twain từng được đăng trên tờ Atlantic Monthly cách đây vài năm mang tựa đề "Những sự thật về đại hội tội ác mới diễn ra ở Connecticut", lẽ ra đã phải giành được sự công nhận rộng rãi của công chúng đối với trí tuệ đạo đức ẩn giấu bên dưới lớp vỏ hài hước của ông. Đương nhiên là nó rất buồn cười; nhưng ẩn sâu dưới tiếng cười ấy lại là một công trình nghiên cứu đầy nhiệt huyết về lương tâm con người. Hawthorne hay Bunyan hẳn sẽ phải lấy làm tự hào nếu nghĩ ra được ngụ ngôn đầy sức mạnh ấy, một tác phẩm mang sức hút kỳ quái vượt xa cả hai vị ấy... Thế nhưng, nó lại hoàn toàn thất bại trong việc khơi dậy sự hưởng ứng mà tôi từng kỳ vọng, và ở đây tôi sẽ không cố gắng khẳng định Mark Twain là một nhà đạo đức học nữa; dẫu tôi phải cảnh báo độc giả rằng nếu bạn bỏ qua ý thức phẫn nổ trước cái đúng và cái sai, sự khinh miệt đối với mọi thói điệu bộ và giả tạo, cùng nỗi căm ghét sục sôi trước sự ti tiện và bất công, bạn sẽ còn cách rất xa việc thấu hiểu Mark Twain.
Howells thấu hiểu sự bất minh và yếu kém của việc cứ khăng khăng bảo vệ một giáo điều, đồng thời nhận thức được sức mạnh của lối nói giảm nói tránh. Đối với ông, Mark Twain từ lâu đã là một nhà đạo đức học, một triết gia và một nhà chính trị gia; ông sẵn sàng để cho người đọc tự ngẫm nghĩ và có đủ thời gian để nhận ra những điều ấy. Bài báo, với bức chân dung của nhân vật chính in ngay trang mở đầu, đã xuất hiện trên số báo Century phát hành tháng 9 năm 1882. Dù nó không mang theo bất kỳ thông điệp mới mẻ nào đối với nhiều độc giả, nhưng ít nhất nó cũng đóng dấu ấn phê duyệt chính thức lên những gì mà họ từ lâu đã khắc ghi trong tim.