Công việc sáng tác của Mark Twain chững lại trong giai đoạn này. Như thường lệ, ông ấp ủ vô số dự án và viết rất nhiều, nhưng lại thiếu định hướng và kết cục cụ thể. "Một trải nghiệm kỳ lạ" — truyện kể về một tình huống do một sĩ quan quân đội chia sẻ với ông — có lẽ là tác phẩm nổi bật nhất trong số ít ỏi các bản thảo hoàn chỉnh thời kỳ đó.
Trong số các cuốn sách được lên ý tưởng (có tới vài cuốn), một cẩm nang phép tắc ứng xử mang tính trào phúng có vẻ là triển vọng nhất. Howells rất đặt niềm tin vào nó, và trong số những mảnh ghép còn sót lại, một vài đoạn rất đáng để trích dẫn:
KHI ĐÁ BIDA
Nếu quả bóng của bạn lướt đi sát rạt và ngay bên cạnh quả bóng mục tiêu, và một cú ghi điểm có vẻ sắp sửa xảy ra đến nơi, hãy nhấc một chân lên; rồi nhấc một bên vai; sau đó uốn éo cơ thể theo hướng di chuyển của quả bóng; và ngay khoảnh khắc quả bóng tưởng chừng sắp va chạm, hãy vung mạnh cả hai tay lên trời. Gậy bida của bạn có lẽ sẽ làm vỡ chiếc đèn chùm đấy, nhưng không hề gì; bạn đã làm tất cả những gì có thể để góp phần ghi điểm rồi.
KHI XEM CHÓ ĐÁNH NHAU
Nếu sự việc diễn ra ngay khu phố nhà bạn, hãy lịch sự nhường chỗ cho những người lạ cũng muốn thưởng thức, đặc biệt là các quý bà.
Tránh tỏ ra thiên vị chú chó này, kẻo làm tổn thương tình cảm của chú chó kia.
Hãy để sự đồng cảm thầm kín và lòng trắc ẩn của bạn luôn hướng về phía chú chó yếu thế hơn trong cuộc chiến — đó là sự cao thượng; nhưng hãy đặt cược vào con còn lại — đó là làm ăn.
KHI ĐÁNH BÀI POKER
Nếu bạn rút bài để đợi thùng mà không thành, đừng tiếp tục cuộc chiến.
Nếu bạn cầm một đôi ba, và đối phương chơi mù, lại tốn của bạn năm mươi xu để theo bài hắn, hãy cứ để hắn qua mặt trong im lặng.
Nếu trong tay bạn chẳng có gì ngoài con Át cao nhất, mà bằng cách nào đó bạn biết rằng kẻ kia đang nắm giữ tất cả những con Át còn lại, và hắn tố tiếp, hãy tìm cớ rút lui; hãy để hắn tố vào dịp khác.
PHỐ WALL
Nếu bạn sống ở vùng quê, hãy mua vào lúc 80 và bán ra lúc 40. Hãy tránh mọi hình thức cư xử kỳ quặc.
TRONG NHÀ HÀNG
Khi bạn muốn thu hút sự chú ý của người hầu bàn, đừng cất giọng gọi "Này!". Chỉ cần lên tiếng "Szt!"
Ý tưởng cũ từng bị bỏ ngỏ về vở "Hamlet" kết hợp thêm một nhân vật trào phúng bỗng quay trở lại, thổi bùng lên niềm đam mê trong ông, cho đến tận khi ngay cả Howells cũng tỏ ra vô cùng hứng thú với chuyện này. Người ta không khỏi ngẫm nghĩ xem thuở đó Howells hẳn phải trẻ trung biết bao; yêu đời biết bao; và giờ đây ông sẽ nhìn nhận một sự báng bổ như thế bằng nỗi buồn tủi nhường nào.
Clemens đưa ra cho Howells nhiều ý tưởng chẳng kém gì những gì người anh trai Orion từng đề xuất với ông. Hầu như chẳng bức thư nào là không chứa đựng một ý tưởng mới mẻ nào đó, kèm theo lời thỉnh cầu được tư vấn hoặc hợp tác. Lúc thì là một cuốn sách nào đó mà ông định viết vào một ngày mai, khi lại là thứ gì đó mà ông muốn Howells chấp bút.
Có bận ông nài nỉ Howells viết thành kịch, hoặc ít nhất là một cuốn tiểu thuyết, dựa trên nguyên mẫu là Orion. Lại có lần ông gợi ý nhân vật "Bá tur Durham hợp pháp" làm chất liệu sáng tác.
Hắn đích thực là một mỏ vàng văn học tuyệt vời, cần phải được khai thác và tung ra thị trường. Anh phải moi cho bằng hết cuốn tiểu thuyết cuộc đời hắn và chuẩn bị sẵn sàng cho tạp chí của Osgood. Dù nó có chẳng đáng in đi chăng nữa, anh vẫn phải lấy cho bằng được, rồi thế nào cũng có ngày mang ra dùng trong một câu chuyện nào đó của anh hoặc đưa lên sân khấu kịch.
Chính ý tưởng này về cuốn 'Kẻ mạo nhận người Mỹ' đã dẫn đến việc hợp tác viết kịch với Howells một thời gian sau đó, và cuối cùng là cho ra đời một câu chuyện mang tựa đề đó.
Thế nhưng, mối quan tâm lớn nhất của Clemens vào giai đoạn này lại đặt vào việc xuất bản hơn là sáng tác. Việc hợp tác với Osgood đã truyền cảm hứng cho ông nghĩ ra những mớ mạo hiểm sinh lời mới. Ông lên kế hoạch thực hiện một bộ 'Thư viện trào phúng Mỹ' mà Howells (người chuẩn bị rời tờ Atlantic) và “Charley” Clark — [Charles Hopkins Clark, tổng biên tập tờ Hartford Courant.] — sẽ làm biên tập viên, còn Osgood sẽ đứng ra xuất bản theo hình thức bán đặt thuê dài hạn. Mà chẳng hề hay biết, Clemens đang đặt những bước chân đầu tiên trên con đường trở thành nhà xuất bản cho chính mình. Bản hợp đồng ký với Osgood cho tác phẩm 'Hoàng tử và kẻ nghèo khổ' đã biến ông thành nhà xuất bản thực thụ, bởi theo các điều khoản, ông cam kết cung cấp toàn bộ vốn để sản xuất sách, đồng thời trả cho Osgood bảy rưỡi phần trăm tiền bản quyền tiền công phát hành, đảo ngược hoàn toàn những điều kiện thông thường. Hợp đồng cho bộ Thư viện trào phúng cũng sẽ diễn ra tương tự, dù trong trường hợp này Osgood sẽ nhận được tỷ lệ phần trăm cao hơn và cùng chia sẻ tỷ lệ chi phí lẫn rủi ro. Mark Twain đang dấn thân vào một lĩnh vực không thuộc về mình; nơi mà cuối cùng ông chỉ thu về toàn thảm họa và tiếc nuối.
Một dự án kỳ lạ đã đi đến hồi kết vào năm 1881 — kế hoạch xây dựng đài tưởng niệm Adam. Trong một bài tùy bút được viết nhiều năm sau đó, Mark Twain kể về tượng đài mà Mục sư Thomas K. Beecher và ông từng đề nghị dựng lên để tưởng nhớ vị tổ phụ chung vĩ đại của nhân loại. Câu chuyện bắt nguồn từ một sự việc có thật. Một ngày nọ ở Elmira (vào tháng 10 năm 1879), Clemens nghe được lời đề nghị đùa cợt của F. G. Hall về việc dựng một đài tưởng niệm Adam ngay tại Elmira. Ý tưởng ấy nhanh chóng lọt vào mắt xanh của Mark Twain. Ông nhận xét với Beecher rằng loài người thực sự tỏ ra quá ư hờ hững với vị tổ tiên vĩ đại của mình — người chuẩn bị bị loài vượn của Darwin phế truất — đến mức chẳng buồn dâng lên cụ dù chỉ là một ngọn tháp tưởng niệm đơn sơ. Ông nói, nhân loại rồi đây sẽ chấp nhận người ông họ khỉ, và chẳng mấy chốc cái tên Adam sẽ chìm vào quên lãng. Ông tuyên bố gợi ý của ông Hall là một ý kiến vô cùng xác đáng.
Beecher đồng tình rằng có rất nhiều lý do để dựng một đài tưởng niệm cho Adam, đồng thời đề xuất phát động một đợt quyên góp vì mục đích ấy. Một số doanh nhân, nhìn thấy cơ hội quảng bá cho thành phố, đã đón nhận vấn đề một cách nửa đùa nửa thật và ngỏ ý đóng góp những khoản tiền lớn cho dự án. Thế rồi, người ta thống nhất sẽ thỉnh cầu Quốc hội phê chuẩn độc quyền ý tưởng này cho Elmira, cấm ngặt việc dựng bất kỳ đài tưởng niệm nào tương tự ở những nơi khác. Một văn bản theo hướng này đã được soạn thảo, đứng đầu là chữ ký của F. G. Hall, cùng nhiều công dân ưu tú khác của Elmira, trong đó có cả chính Beecher. Tướng Joe Hawley tình cờ ghé qua trong một chuyến đi diễn thuyết vận động chính trị. Clemens giới thiệu ông ấy, và Hawley ngay lập tức đồng ý đứng ra bảo trợ cho bản thỉnh nguyện trước Quốc hội. Những gì bắt đầu chỉ như một trò đùa vui bỗng chốc mang một vẻ ngoài vô cùng đáng sợ.
Nhưng than ôi! Suy cho cùng, lòng can đảm của Hawley đã phản chủ. Ông bắt đầu đâm ra căm ghét công việc mình đang gánh vác. Ông sợ hãi tiếng cười mỉa mai mà nó sẽ khơi mào trên toàn quốc, sợ những lời chế giễu từ báo chí. Chắc chắn rồi mọi chuyện sẽ vỡ lở rằng Mark Twain đứng đằng sau toàn bộ sự việc, bất chấp thực tế là tên tuổi ông chẳng xuất hiện ở bất cứ đâu; rằng đây chỉ là một trong những trò đùa quy mô lớn của ông. Thỉnh thoảng, trong không gian riêng tư của căn phòng vào ban đêm, Hawley lại lôi bản thỉnh nguyện về Adam ra đọc để rồi cảm thấy mồ hôi lạnh túa ra như tắm. Ông cứ khất lần khất lữa từ kỳ họp này sang kỳ họp khác cho đến tận mùa hè năm 1881, thời điểm ông chuẩn bị lên đường sang châu Âu. Thế rồi, ông giao lại tài liệu cho vợ mình để trao trả lại cho Clemens, và hèn nhát bỏ trốn.
[Để xem toàn văn bản thỉnh nguyện v.v., xin tra cứu Phụ lục P ở cuối tập sách trước.]
Lời giới thiệu của Mark Twain dành cho Hawley tại Elmira có đoạn khôi hài sau: “Tướng Hawley từng là chủ tịch Ủy ban Kỷ niệm trăm năm. Từng là một dũng tướng trên chiến trường. Ông từng giữ chức Thống đốc bang Connecticut, nghị sĩ Quốc hội, và là chủ tịch đại hội đã đề cử Abraham Lincoln.”
Tướng Hawley: “Đề cử Grant cơ mà.”