Mùa thu năm ấy, bầu không khí kịch nghệ trong gia đình Clemens tràn ngập một sự quan tâm đặc biệt. Abby Sage Richardson đã chuyển thể tác phẩm “Hoàng tử và cậu bé nghèo” thành kịch bản, còn Daniel Frohman thì mời được Elsie Leslie (Lyde) đảm nhận hai vai diễn kép là Hoàng tử và Tom Canty. Các buổi tập đang diễn ra, và những đứa trẻ nhà Clemens dĩ nhiên vô cùng hào hứng trước kết quả sắp tới. Susy Clemens đã được truyền cảm hứng để tự viết một vở kịch của riêng mình—một khúc ca trữ tình mang phong cách Hy Lạp có tựa đề “Khải hoàn ca của Âm nhạc”, và khi nó được trình diễn vào đêm Lễ Tạ ơn bởi chính cô bé cùng Clara, Jean và Margaret Warner, đó thực sự là một màn biểu diễn đáng yêu, đưa người xem trở về thời kỳ mà các cảm xúc được nhân hóa và những nàng tiên suối nguồn vẫn ẩn mình trong chốn thâm sơn cùng cốc của xứ Arcadia. Clemens vô cùng tự hào về thành quả của Susy và vô cùng xúc động trước tác phẩm ấy. Ông khăng khăng đòi biểu diễn lại vở kịch, và nó đã được công diễn thêm một lần nữa vào cuối năm đó.
Cô bé Elsie Leslie xinh xắn nhanh chóng trở thành người được gia đình Clemens vô cùng quý mến. Em hãy còn rất nhỏ, và khi đến thăm Hartford, em cùng Jean đã trở thành những người bạn thân thiết, cùng đùa nghịch trên gác mái chứa cỏ khô. Em cũng là người được William Gillette hết mực cưng chiều. Một hôm, khi Clemens và Gillette đang trò chuyện cùng nhau, họ quyết định mang đến cho cô bé một bất ngờ—một món quà độc nhất vô nhị. Họ đồng ý sẽ tự tay thêu một đôi giày cho em—tự mình thực hiện toàn bộ công việc ấy. Viết thư cho cô bé về điều này, Mark Twain đã thổ lộ:
Cả hai chúng tôi đều có thể nghĩ ra một chiếc giày, nhưng phải cần đến cả hai người mới nghĩ ra được hai chiếc. Thực ra, một người trong chúng tôi đã nghĩ đến một chiếc, và rồi, nhanh như chớp, người kia nghĩ đến chiếc còn lại. Điều đó cho thấy tâm trí con người tuyệt vời đến nhường nào...
Gillette đã thêu chiếc giày của mình với một sự khéo léo và lộng lẫy đáng kinh ngạc, nhưng tôi thì mất rất nhiều thời gian mới hoàn thành xong chiếc của mình. Bạn thấy đấy, đó là lần đầu tiên tôi thử sức với nghệ thuật, và thoạt đầu tôi không sao nắm bắt được cách làm cho đúng. Rồi thì tôi quá bận rộn đến mức chẳng có nổi một chút thời gian để làm ở nhà, và họ lại nhất định không cho phép tôi thêu trên tàu hỏa; họ bảo điều đó làm cho những hành khách khác sợ hãi. Họ chẳng thích chút nào ánh sáng lóe lên trong mắt tôi mỗi khi tôi có một nguồn cảm hứng. Và ngay cả những người cẩn trọng, công tâm nhất cũng tỏ ra hoài nghi khi tôi giải thích món đồ mình đang làm là gì—nhất là mấy nhân viên phanh tàu. Mấy anh phanh tàu lúc nào cũng chửi bới và làm rùm beng lên, đúng cái cách mà những kẻ dốt nát hay cư xử với nghệ thuật. Họ nhất quyết không chịu tin lời tôi rằng đó là một chiếc giày; họ bảo họ tin chắc đó là một chiếc giày đi tuyết mắc một thứ bệnh nào đó.
Ông tiếp tục giải thích và làm rõ hoa văn trên chiếc giày, rồi kể về việc Tiến sĩ Root đã ghé qua và nằng nặc đòi xắn tay áo vào giúp, và thật tuyệt vời biết bao khi ngắm nhìn ông ấy ngồi đó vừa kể cho bà Clemens nghe những chuyện đã xảy ra trong suốt thời gian họ vắng nhà vào mùa hè, vừa giơ chiếc giày lên gần chóp mũi, tưởng tượng tấm vải bạt là một “bệnh nhân” bị thương ở da đầu, miệt mài làm việc với những “mũi khâu y khoa đẹp mắt”, chẳng mảy may do dự trong lời nói ngoại trừ lúc thốt lên “Ái!” mỗi khi bị kim đâm vào tay.
Hãy nhận lấy đôi giày này và mang nó bên cạnh trái tim mình, bé Elsie yêu dấu nhé; bởi vì từng mũi kim mũi chỉ trên đó minh chứng cho tình cảm sâu sắc mà hai trong số những người bạn trung thành nhất dành cho em. Mỗi một mũi khâu đều đánh đổi bằng máu của chúng tôi đấy. Cơ thể tôi giờ đây có nhiều lỗ chân lông gấp đôi so với trước kia; và em sẽ chẳng thể nào ngờ được có bao nhiêu chỗ trên cơ thể mà em có thể tự đâm kim vào cho đến khi em dấn thân vào con đường thêu thùa và cống hiến hết mình cho nghệ thuật.
Đừng mang đôi giày này nơi đông người nhé, em yêu; điều đó chỉ chuốc lấy sự ghen tị mà thôi; và rất có thể, sẽ có ai đó tìm cách bắn em đấy.
Chỉ xin hãy dùng chúng để nhắc nhở bản thân rằng, giữa vô vàn, vô vàn con người luôn trân trọng em trên thế giới này, vẫn luôn có một người bạn của em,
MARK TWAIN.
Vở kịch “Hoàng tử và cậu bé nghèo”, do bà Richardson chuyển thể và David Belasco dàn dựng cho sân khấu, đã được công diễn tại Nhà hát Park, Philadelphia, vào đêm Giáng Sinh. Đó là một thành công, nhưng không phải là một thành công vang dội. Vở kịch được viết và dàn dựng tốt, và Elsie Leslie cũng vô cùng duyên dáng trong các vai diễn của mình, thế nhưng khó khăn lại nằm chính ở sự phân thân thành hai vai. Những phân cảnh đắt giá nhất trong câu chuyện đã phải lược bỏ khi một diễn viên vừa phải thủ vai Tom Canty lại vừa đóng cả hoàng tử nhỏ. Vở kịch sau đó chuyển đến New York—tại Nhà hát Broadway—và được khán giả đón nhận nồng nhiệt. Trong đêm diễn mở màn tại đó, Mark Twain đã có một bài phát biểu, trong đó ông nói rằng việc đưa “Hoàng tử và cậu bé nghèo” lên sân khấu đã hiện thực hóa một giấc mơ từng ám ảnh ông suốt mười lăm năm trước trong một chuyến đi dài qua khu phố sẫm màu, giữa chốn đông đúc và hỗn độn của đại lộ Broadway. Ở Elsie Leslie, ông nói, ông đã tìm thấy sự hiện thân cho giấc mơ của mình, và ông xin dâng lòng thành kính tôn vinh em như vị hoàng tử duy nhất mang trên mình một thứ quyền năng thiêng liêng không phải là những bộ xiêm y rách rưới hay đồ giả tạo—mà là quyền năng thiêng liêng của một vị thế tối cao bẩm sinh trong nghệ thuật.
Ngày nay, thật khó lòng tin được rằng, dẫu thấu hiểu rõ tiềm năng của vở kịch đến thế—như Mark Twain đã từng, và như Belasco cùng Daniel Frohman chắc chắn phải thế—họ lại không chịu hoàn thiện trọn vẹn thành công của mình bằng cách tìm thêm một diễn viên nhí khác để đảm nhận vai Tom Canty. Clemens đã nài nỉ và van xin họ, nhưng có lẽ nhiệm vụ ấy quá đỗi khó khăn—dù thế nào đi nữa thì họ cũng không tìm ra được vị vua ăn mày nhỏ tuổi ấy. Rồi những rắc rối pháp lý bắt đầu nảy sinh. Edward House, người từng được Clemens trao quyền thử nghiệm chuyển thể vở kịch, bỗng nhiên xuất hiện với yêu sách đòi quyền lợi, được hậu thuẫn bởi một vụ kiện nhắm vào tất cả những ai có quyền lợi sở hữu trong quá trình sản xuất. House, cùng với người con gái nuôi người Nhật Bản là Koto, trong khoảng thời gian gánh chịu chứng thấp khớp và suy sụp tài chính, đã có một chuyến lưu trú dài ngày tại nhà Clemens và ban đầu nhận lời chuyển thể kịch bản như một cách để đáp lại lòng hiếu khách. Có vẻ như ông ta đã không hoàn thành công việc và cũng chẳng đưa ra thỏa thuận nào cho việc dàn dựng hay tiến hành bất kỳ bước đi dứt khoát nào cho đến khi vở kịch của bà Richardson được đưa ra công chiếu và thu lời; để rồi ngay sau đó là đơn kiện và lệnh án ngưng thi hành từ ông ta.
Cho đến khi đạt được thỏa thuận giải quyết khiếu kiện này thì vở kịch cũng đã kết thúc chuỗi ngày diễn của nó, và nó không bao giờ được phục dựng lại theo hình thức đó nữa. Vở kịch đã được đem sang Anh, nơi nó gặt hái được thành công tương đối khả quan, dẫu có vẻ như nó không trụ lại được lâu dài. Sau nhiều lần được cấu trúc lại khác nhau, tác phẩm thỉnh thoảng vẫn được trình diễn trong những năm sau đó, và mỗi khi các vai Tom Canty và Hoàng tử được tách riêng cho hai người diễn, nó luôn gặt hái được những thành công vang dội. Tại sao một vở kịch tuyệt vời nhường này lại có lúc vắng bóng trên các sân khấu vẫn luôn là một trong những điều không thể giải thích nổi. Đó là một vở kịch dành cho mọi thời đại và mọi mùa trong năm, chỉ có điều khó khăn trong việc tìm kiếm cặp diễn viên “song sinh” phù hợp cho hai nhân vật Hoàng tử và Cậu bé nghèo là trở ngại duy nhất của nó.