Vào tháng Sáu, khi đến trang trại, Clemens mang theo một nguồn cảm hứng dồi dào với vô số ý tưởng cho những câu chuyện đủ mọi độ dài và thể loại. Sổ tay của ông trong giai đoạn ấy đặc kín những mô-típ và cốt truyện, phần lớn mang tính phi lý và hoang đường đến mức có thể làm hỏng bất kỳ dụng ý văn chương nào, dù là trào phúng hay mang mục đích khác. Thiết nghĩ cũng nên ghi lại một vài ý tưởng trong số đó ở đây, bởi chúng tiêu biểu cho muôn vàn ý niệm cứ đến rồi đi và không để lại dấu vết nào khác ngoài những ghi chép tay này. Dưới đây là một ví dụ điển hình trong số rất nhiều ý tưởng như vậy:
Hai kẻ đang chết đói trên một chiếc bè. Tên nghèo kiết xác có một chiếc bánh quy cứng kiểu Boston, hắn định giữ lại đến khi gã đại triệu phú bắt đầu lâm vào cảnh chết đói, rồi mới bắt gã phải trả năm mươi nghìn đô-la cho chiếc bánh. Tên triệu phú đồng ý.
Lòng tham của gã nghèo nổi lên, hắn quyết định chờ thêm để đòi nhiều hơn; hai mươi bốn giờ sau, hắn đòi một triệu đô-la cho chiếc bánh quy. Tên triệu phú đồng ý.
Gã nghèo mơ mộng hão huyền về việc trở nên vô cùng giàu có nhờ chiếc bánh quy của mình; hắn chùn bước; trằn trọc suốt đêm để xây lâu đài trên cát; hôm sau lại đẩy giá lên cao mãi, cho đến khi tên triệu phú đã trả một trăm triệu đô-la, toàn bộ gia tài mà gã có trên đời. Gã nghèo chấp nhận.
Tên triệu phú: “Bây giờ đưa nó cho tao đi.”
Gã nghèo: “Không; đây chưa phải là một vụ mua bán cho đến khi ông ký vào văn bản lịch sử của giao dịch này và thề sẽ thanh toán.”
Trong lúc gã nghèo hoàn tất văn bản, tên triệu phú nhìn thấy một con tàu.
Khi gã nghèo nói, “Ký đi rồi lấy bánh quy,” tên triệu phú mỉm cười, từ chối và chỉ về phía con tàu.
Thế nhưng, ý tưởng này cũng chẳng hoang đường hơn là mấy so với một ý tưởng khác được nhắc đi nhắc lại trong những ghi chép của ông—đó là câu chuyện về một kẻ hoàn toàn trắng tay lang thang khắp London với tờ ngân phiếu trị giá đúng một triệu bảng Anh trong người, một mô-típ sau đó đã phát triển thành một câu chuyện thực sự rất hay.
Ý TƯỞNG CHO “STORMFIELD THĂM THIÊN ĐƯỜNG”
Vào thời hiện đại, các sảnh đường trên thiên đường được sưởi ấm bởi các ống dẫn nhiệt nối liền với địa điều; và điều này được Jonathan Edwards, Calvin, Baxter cùng đồng bọn vô cùng ca ngợi, bởi nó mang lại một nỗi thống khổ mới cho những kẻ tội đồ khi biết rằng chính ngọn lửa đang tra tấn chúng lại là phương tiện đem lại sự thoải mái cho những người công chính.
Rồi còn một câu chuyện khác, trong đó các nhân vật mang những cái tên kỳ quái, đậm chất dịch bệnh; chẳng hạn như “Lockjaw Harris” (Harris Khít Hàm), “Influenza Smith” (Smith Cúm Mùa), “Sinapism Davis” (Davis Cao Mù Tạt), cùng một hai tá cái tên khác, quả là một sự bùng phát của bệnh tật.
Một ý tưởng khác—có lẽ là cảm hứng xuất hiện vào một buổi chiều oi bức nào đó—là miêu tả cuộc sống bên trong một tảng băng trôi, nơi một cộng đồng sinh sống qua một hoặc hai thế hệ, cứ trôi nổi bồng bềnh trong một dòng hải lưu khổng lồ năm này qua năm khác, sinh tồn nhờ vào gấu bắc cực và các loài thú săn vùng Bắc Cực.
Một ý tưởng mà ông đã theo đuổi và hoàn thành chính là Đêm thứ 1002 của Nghìn Lẻ Một Đêm, trong đó Scheherazade tiếp tục kể những câu chuyện của mình cho đến khi cuối cùng cô nàng kể cho vị Quốc vương nghe đến chết thì thôi. Đó quả là một ý tưởng hài hước; nhưng khi Howells về nhà và đọc nó theo cách thông thường, ông tuyên bố rằng, dẫu phần mở đầu buồn cười đến chảy nước mắt, thì khi đi sâu vào câu chuyện, ông có cảm giác như mình “cùng chịu nỗi thống khổ với vị Quốc vương bởi sự dài dòng của Scheherazade.”
“Nói chung,” ông nói, “đó không phải là tác phẩm hay nhất của anh, cũng chẳng phải là tác phẩm hay thứ nhì; mà xuyên suốt câu chuyện, nó cứ chạm sát vào một kiểu hài hước mà anh không tài nào cho phép mình sa đà vào.”
Và đó là sự thật. Thế là câu chuyện, được đánh máy gọn gàng, đành lui về ở ẩn và nằm lại đó cho đến tận ngày nay.
Mùa hè đó, Clemens có một nguồn cảm hứng không trực tiếp mang tính văn chương, mà thiên về lịch sử, xuất phát từ sự am hiểu của ông về các niên đại nước Anh. Ông đã viết thư cho Twichell:
Hôm kia, cảm thấy không đủ sức viết lách, tôi đã rời khỏi phòng làm việc, nhưng không thể ngồi yên được—phải làm gì đó chứ; thế là tôi dành tám tiếng đồng hồ đứng dưới nắng cầm thước dây, đo đạc thời gian trị vì của các vị vua Anh trên những con đường trong khu vườn này, từ William kẻ Chinh phạt cho đến năm 1883, với ý định phát minh ra một trò chơi ngoài trời giúp nhồi nhét vào đầu lũ trẻ các niên đại lịch sử mà không cần phải học hành vất vả. Tôi quy đổi thời gian trị vì của mỗi vị vua thành một foot chiều dài trên mặt đất và cắm một chiếc cọc để đánh dấu mốc khởi đầu của mỗi triều đại, rồi bắt lũ trẻ gọi tên chiếc cọc ấy theo tên vị vua đó. Anh có thể đứng ở cửa và thu vào tầm mắt toàn cảnh nền quân chủ Anh, từ kẻ Chinh phạt cho đến Edward IV; sau đó anh có thể quay người đi dọc con đường lên đồi dẫn đến phòng làm việc và đi xa hơn thế với một chiếc ống nhòm, để thu trọn phần còn lại cho đến năm 1883 vào tầm mắt.
Anh có thể thấy rõ sự khác biệt tột bậc trong thời gian trị vì qua khoảng cách xa gần khác nhau giữa các cây cọc. Anh có thể thấy Richard II, hai foot; Oliver Cromwell, hai foot; James II, ba foot, cứ thế—và rồi những khoảng cách nhảy vọt lớn; những chiếc cọc cách nhau bốn mươi lăm, bốn mươi sáu, năm mươi, năm mươi sáu và sáu mươi foot (Elizabeth, Victoria, Edward III, Henry III và George III). Nhân tiện, số ba quả là một con số may mắn cho độ dài triều đại phải không? Vâng, thưa anh; theo sơ đồ của tôi, anh sẽ có được một hình dung thực tế về khoảng thời gian mà các triều đại trải qua.
Lý do khiến tôi mất tới tám tiếng đồng hồ là vì, với sự quấy rầy và trợ giúp của cô bé Jean, tôi đã phải đo từ thời kỳ Chinh phạt cho đến hết triều đại Henry VI tới ba lần, chưa kể tôi còn phải đẽo gọt tất cả những chiếc cọc đó nữa.
Tôi đã làm việc bằng cả một ngày rưỡi vào ngày hôm qua, nhưng sau khi lên giường tôi vẫn mãi suy nghĩ về trò chơi của mình và tìm cách biến nó thành trò chơi trong nhà. Thế nên mãi đến khuya tôi mới chợp mắt được; nhưng khi ngủ được rồi thì tôi lại nghĩ ra một cách mới để chơi trò chơi lịch sử bằng các lá bài và một tấm bảng.
Chúng ta có thể chắc chắn rằng ý tưởng về trò chơi ấy sẽ chiếm trọn tâm trí ông, một khi nó đã khởi đầu suôn sẻ như vậy. Năm đó, ông quyết định cứu rỗi nhân loại bằng một trò chơi lịch sử. Khi đã lôi kéo được lũ trẻ tham gia và say sưa chơi đùa, ông liền cải tiến nó thành một dạng bảng chơi cribbage, rồi dành cả ngày lẫn đêm để nghiên cứu và hoàn thiện nó đến mức mà cả thế giới có thể học toàn bộ sự thật về mọi lịch sử, không chỉ chẳng tốn chút công sức nào mà còn khao khát tìm hiểu về niên đại học. Ông sẽ tạo ra một trò chơi không chỉ về các vị vua Anh, mà còn về các vị vua của mọi quốc gia khác; tương tự là các nhà chính trị vĩ đại, phó thủ tướng, giáo sĩ, và những nhân vật nổi tiếng trong mọi lĩnh vực. Ông sẽ biên soạn một cuốn sách đi kèm với những trò chơi này. Mỗi trò chơi sẽ chứa một nghìn sự kiện, trong khi cuốn sách sẽ chứa tới tám nghìn; đó sẽ thực sự là một cuốn bách khoa toàn thư. Ông sẽ thành lập các câu lạc bộ khắp Hợp chủng quốc Hoa Kỳ để chơi trò chơi này; các giải thưởng sẽ được trao. Các chuyên gia sẽ đón nhận nó. Ông mường tượng ra một chuyên mục trong mọi tờ báo dành riêng cho trò chơi và các câu đố của nó, thay vì cờ vua, bài whist và những trò giải trí vô bổ khác. Ông viết thư cho Orion, giao cho anh công việc thu thập các sự kiện và niên đại chất đầy bồ. Ông viết thư cho Webster, gửi cho anh một bản kế hoạch và ra lệnh cho anh phải nộp đơn xin cấp bằng sáng chế ngay lập tức. Bằng sáng chế cũng phải được đăng ký ở nước ngoài. Với việc tất cả các quốc gia cùng chơi trò chơi vĩ đại này, rất có thể nó sẽ đem lại hàng triệu tiền bản quyền; và cứ thế, theo đúng phong cách của Đại tá Sellers, chiếc bong bóng xà phòng óng ánh cứ được thổi phồng lên mãi cho đến khi nó vỡ tung. Trò chơi trên giấy đã trở nên quá lớn, quá công phu, quá rắc rối đến mức chẳng ai có thể chơi nổi. Tuy nhiên, ý tưởng ban đầu thực sự rất hay: những cây cọc hình các vị vua được cắm dọc theo lối đi và sườn đồi của Quarry Farm. Lũ trẻ rất thích thú và đã chơi đi chơi lại suốt những buổi chiều hè êm ả. Một lần, vào những năm tháng tuổi già, ông đã viết khi hồi tưởng lại:
Trong số những ưu điểm chính của các trò chơi mà chúng tôi chơi nhờ sự trợ giúp của những chiếc cọc có những điều sau: chúng phải được chơi ngoài trời, và chúng buộc người chơi phải vận động nhanh nhẹn. Cây cọc của William kẻ Chinh phạt đứng ngay trước ngôi nhà; người ta có thể đứng cạnh kẻ Chinh phạt và thu gọn toàn bộ lịch sử nước Anh dưới mắt mình như một bộ khung, một hệ thống mốc giới và cột mốc bên đường... Đôi mắt có một trí nhớ rất tốt. Nhiều năm đã trôi qua và những chiếc cọc đã biến mất, nhưng tôi vẫn nhìn thấy chúng và mỗi cái vẫn ở đúng vị trí của nó; và chẳng có tên vị vua nào lọt vào tai mà tôi lại không lập tức nhìn thấy những cây cọc của ông, đồng thời nhận ra chính xác vị ấy chiếm bao nhiêu foot chiều dài dọc theo con đường.
Rốt cuộc thì đó lại là một năm văn chương đầy năng suất. Trong cuốn sách viết về sông Mississippi, ông đã sử dụng một chương từ câu chuyện mà ông đã chắp bút ngắt quãng trong nhiều năm trời, 'Những cuộc phiêu lưu của Huckleberry Finn'. Khi đọc lại bản thảo lúc bấy giờ, ông thấy niềm hứng thú của mình đối với nó vô cùng sâu sắc và tươi mới, nguồn cảm hứng như được hồi sinh. Chuyến hành trình xuôi dòng sông đã thắp lại ngọn lửa đó. Niềm say mê với trò chơi lắng xuống, và ông bắt tay vào hoàn thành câu chuyện với tốc độ nước rút.
Gửi Howells vào ngày 22 tháng Tám (1883), ông viết:
Tôi đã viết được tám hoặc chín trăm trang bản thảo trong một khoảng thời gian ngắn đến mức tôi không dám nêu số ngày; đến chính tôi còn chẳng tin nổi, và đương nhiên cũng chẳng thể mong đợi anh tin. Trước đây tôi thường tự gò bó mình trong bốn, năm tiếng một ngày và năm ngày một tuần, nhưng lần này tôi đã làm việc từ bữa sáng cho đến 5 giờ 15 chiều, sáu ngày một tuần, và có một hai lần tôi còn "ăn gian" cả ngày Chủ nhật khi lão sếp không để ý. Chẳng có gì tuyệt bằng văn chương được "cắm câu" vào ngày Chủ nhật một cách lén lút cả.
Ông có nhắc đến trò chơi, dẫu với thái độ khá dửng dưng.
Khi viết thư cho anh, tôi cứ nghĩ là mình đã nắm thóp được nó; trong khi thực ra tôi mới chỉ bước vào những khó khăn chập chững ban đầu của nó mà thôi. Lẽ ra tôi phải biết rằng đó không phải là một việc dễ dàng, bằng không thì hẳn ai đó đã phát minh ra một trò chơi lịch sử đàng hoàng từ lâu rồi—một điều mà cho đến nay vẫn chưa ai làm được.
Bất chấp thực tế là ông đang miệt mài viết về Huck với tất cả sự nhiệt huyết, dường như ông không hề vội vã chỉnh sửa nó để xuất bản, dù là dưới dạng đăng nhiều kỳ hay thành sách. Thế nhưng, việc ông kiên trì cho đến khi Huck Finn cuối cùng cũng được cất lên trọn vẹn bản thân nó đã là một điều đủ để ăn mừng rồi.